Naučnici upozoravaju da dugotrajne i sve toplije suše guraju ekosistem Amazonske prašume prema onome što nazivaju „hipertropskim“ stanjem, odnosno stanjem koje na Zemlji nije zabilježeno već milionima godina.
Ti uslovi trenutno nemaju analogiju, prema međunarodnom timu koji stoji iza studije objavljene u časopisu Nature, jer se drveće suočava s neviđenim stresom, dok se njegova sposobnost apsorpcije ugljičnog dioksida smanjuje. Podaci koji obuhvataju više od trideset godina istraživanja naveli su naučnike da uvedu termin „hipertropsko“ kako bi opisali ove ekstremne promjene.
Studija je analizirala reakcije drveća i tla na periode intenzivne vrućine i suše, nudeći vjerovatan uvid i u klimatske uslove u narednom stoljeću.
„Kada se dogode ove vrele suše, to je klima koju povezujemo s hipertropskom šumom, jer je izvan granica onoga što danas smatramo tropskom šumom“, kaže geograf Jeff Chambers sa Univerziteta Kalifornija u Berkeleyju i glavni autor studije, u saopćenju objavljenom na stranicama tog univerziteta.
Modeli koje su autori istraživanja razvili pokazuju da bi se do 2100. godine ovakve vrele suše mogle javljati tokom cijele godine, uključujući i vlažnu sezonu, koja traje od decembra do maja. Smanjena vlažnost tla može izazvati hidraulički kolaps (prestanak transporta vode unutar stabala), kada mjehurići zraka blokiraju protok vode, ali i tzv. glad za ugljikom, pri kojoj zatvorene pore na lišću ograničavaju proces fotosinteze. Terenska mjerenja potvrđuju da se ovi efekti već dešavaju, potencijalno povećavajući smrtnost drveća i do 55 posto.
„Pokazali smo da su brzorastuća stabla niske gustoće drveta bila ranjivija, umirući u većem broju od stabala visoke gustoće drveta. To implicira da bi sekundarne šume mogle biti osjetljivije na smrtnost uzrokovanu sušom, jer u njima ima veći udio ovih vrsta drveća“, kaže Chambers.
Istraživanje je također analiziralo suše iz 2015. i 2023. godine, obje pojačane toplim El Niño događajima, pokazujući dosljedne kritične pragove vode, minimalne nivoe vlažnosti tla koje drveće može podnijeti prije nego što doživi ozbiljan stres, na svim lokacijama. Autori studije predviđaju da će se hipertropske šume vjerovatno prvo pojaviti u Amazoniji, zatim u Africi i Aziji, potencijalno pretvarajući takozvane ponore ugljika u nove izvore ugljika.
„Sve zavisi od toga šta radimo. Ako nastavimo emitirati stakleničke plinove koliko god želimo, bez ikakve kontrole, onda ćemo brže stvoriti ovu hipertropsku klimu“, naglašava Chambers.