Prije 75 godina, više od 135.000 sjevernokorejskih vojnika napalo je Južnu Koreju, započevši rat koji je koštao milione života i ostavio ožiljke koji traju do danas.
Ipak, Korejski rat zauvijek je ostao u sjeni Drugog svjetskog rata, mnogo većeg sukoba koji je završio manje od pet godina ranije.
Čak i američka vojska Koreju naziva "Zaboravljenim ratom" - uprkos više od 36.000 izgubljenih američkih života, prenosi CNN.
Šesnaest zemalja, uključujući Sjedinjene Američke Države, poslalo je borbene trupe u pomoć Južnoj Koreji pod komandom Ujedinjenih naroda. Kineske trupe intervenirale su na sjevernokorejskoj strani.
Rat je izbio 25. juna 1950., kada su sjevernokorejske snage prodrle preko 38. paralele koja dijeli Sjevernu i Južnu Koreju. Primirje potpisano 27. jula 1953. zaustavilo je sukob, ali rat nikada nije službeno završio jer nije bilo mirovnog sporazuma.
Iako su preokreti i obrati današnjih odnosa SAD i Sjeverne Koreje stavili u centar pažnje naslijeđe Korejskog rata, on je i dalje uveliko zanemaren sukob čije donodimo glavne odlike:
Štab smjestili u Kimovo uporište
Amerikancima je gotovo nemoguće putovati u Sjevernu Koreju ili njen glavni grad Pjongjang. Nositelji američkih pasoša ne smiju tamo ići bez posebnog dopuštenja američkog State Departmenta.
Međutim, tokom osam sedmica 1950. Pjongjang je bio pod kontrolom američke vojske.
Te 1950., preciznije 19. oktobra, 1. konjička divizija američke vojske zajedno s divizijom južnokorejskih vojnika zauzela je sjevernokorejski glavni grad.
Američke snage su se brzo smjestile.
Do 22. oktobra, američka Osma armija postavila je svoj štab u zgradi koja je nekada bila sjedište sjevernokorejskog vođe Kim Il Sunga.
Slika iz tog vremena prikazuje američkog obavještajnog oficira kako sjedi za Kimovim stolom s portretom sovjetskog vođe Josifa Staljina na zidu iza njega.
Međutim, američka okupacija Pjongjanga bila je kratkog vijeka. Kad su kineske trupe ušle u rat krajem novembra 1950., brzo su se probile na jug i do 5. decembra potisnule američke snage iz Pjongjanga.
Većina slika Korejskog rata prikazuje kopnene bitke vođene na mjestima poput Chosin i Incheon.
No, veliki dio razaranja, koje je američka vojska nanijela Sjevernoj Koreji, dogodio se u nemilosrdnoj kampanji bombardiranja.
Tokom tri godine Korejskog rata, američki avioni bacili su 635.000 tona bombi - i visokoeksplozivnih i zapaljivih - na Sjevernu Koreju.
To je više od 500.000 tona bombi koje su SAD bacile na Pacifik tokom cijelog Drugog svjetskog rata, prema podacima koje je naveo historičar Charles Armstrong u časopisu Asia-Pacific Journal.
Novinari, međunarodni promatrači i američki ratni zarobljenici, koji su bili u Sjevernoj Koreji tokom rata, prenijeli su da je gotovo svaka značajnija zgrada uništena.
Gotovo sve uništeno
Do novembra 1950. Sjeverna Koreja savjetovala je svojim građanima da kopaju rupe za smještaj i sklonište.
Sjeverna Koreja nije čuvala službene podatke o žrtvama bombardiranja, ali informacije iz ruskih arhiva dale su brojku od preko 280.000.
General Curtis LeMay, otac američkog strateškog bombardiranja i arhitekta vatrenih napada koji su uništili dijelove japanskih gradova u Drugom svjetskom ratu, rekao je sljedeće o američkom bombardiranju Sjeverne Koreje:
“Otišli smo tamo i borili se u ratu i na kraju smo ionako spalili svaki grad u Sjevernoj Koreji, na ovaj ili onaj način”.
Armstrong je rekao da bombardiranje Sjeverne Koreje ima posljedice koje traju do danas.
„Vlada DNRK (Demokratske Republike Koreje) nikada nije zaboravila lekciju o ranjivosti Sjeverne Koreje na američki zračni napad i pola stoljeća nakon primirja nastavila je jačati protuzračnu odbranu, graditi podzemne instalacije i na kraju razvijati nuklearno oružje kako bi osigurala da se Sjeverna Koreja više ne nađe u takvoj situaciji“, napisao je Armstrong.
Uvjerili Staljina da dopusti rat
Kada je završio Drugi svjetski rat, kontrola nad Korejskim poluotokom – kojeg su prethodno okupirale poražene japanske trupe – bila je podijeljena između Sovjetskog Saveza na sjeveru i SAD na jugu.
Kim Il Sung, vođa Sjeverne Koreje, želio je ujediniti dvije Koreje pod komunističkom vlašću i tražio je dopuštenje sovjetskog vođe Josifa Staljina da to učini silom,.
Na Kimov prvi zahtjev za invaziju u martu 1949., Staljin je bio oprezan i nije želio biti uvučen u sukob s Amerikom koje su još uvijek imale okupacijske trupe u Južnoj Koreji.
No kada su te trupe povučene ljeta 1949., Staljinovo protivljenje je oslabilo i do aprila 1950. sovjetski vođa bio je spreman ponovno saslušati Kima.
Staljin je rekao Kimu da će SSSR podržati invaziju, ali samo ako Kim dobije odobrenje komunističke Kine.
Ohrabreni pobjedom Kine nad nacionalističkim snagama 1949. - u građanskom ratu u kojem Washington nije intervenirao - kineski vođa Mao Zedong pristao je i ponudio se da bude rezervna snaga za sjevernokorejske trupe u slučaju da SAD interveniraju.
Time je Kim dobio zeleno svjetlo za invaziju.
Korejski sukob spasio Tajvan
Godine 1949. komunistička Kina gomilala je snage duž svoje obale kako bi izvršila invaziju na Tajvan, otok na koji su Chiang Kai-shek i njegove nacionalističke snage pobjegli nakon što su izgubili od Maoa i komunista u Kineskom građanskom ratu.
Međutim, izbijanje Korejskog rata postavilo je veliku prepreku planovima komunističke Kine - američku mornaricu.
U strahu od širenja borbi u Koreji po istočnoj Aziji, predsjednik SAD Harry Truman poslao je američke ratne brodove u vode između Kine i Tajvana.
Američki State Department izvještava koliko je Tajvan, sada samoupravna demokratija koju Peking još uvijek smatra dijelom Kine, bio blizu potencijalnog komunističkog preuzimanjs vlasti.
„Krajem 1949. i početkom 1950. američki su zvaničnici bili spremni pustiti snage NR Kine (Narodna Republika Kina) da prijeđu tjesnac i poraze Chianga, ali nakon izbijanja Korejskog rata u junu 1950., SAD su poslale svoju Sedmu flotu u Tajvanski tjesnac kako bi spriječile širenje korejskog sukoba na jug“, stoji u odlomku iz Ureda za historijju ministarstva.
Dodaje da da je "pojava Sedme flote razljutila kineske komuniste, koji su prebacili svoje trupe spremne za invaziju na Tajvan na korejski front".
Do 19. oktobra 1950., 12 divizija komunističkih kineskih trupa, više od četvrt miliona ljudi, bilo je u Sjevernoj Koreji.
Te kineske trupe nanijele su strašne gubitke američkim i južnokorejskim snagamas kojima su se suočile, na kraju ih potpuno protjeravši iz Sjeverne Koreje.
No, i Kina je pretrpjela ogromne gubitke; više od 180.000 njenih vojnika je ubijeno.
SAD nikada nisu objavile rat
Iako su milioni života izgubljeni tokom borbi na Korejskom poluotoku između 1950. i 1953., tehnički su to bile žrtve onoga što se nazivalo "policijskom akcijom".
Prema američkom Ustavu, samo američki Kongres može objaviti rat drugoj naciji. Međutim, to nije učinio od Drugog svjetskog rata.
Kada je Sjeverna Koreja napala Jug 1950., američki predsjednik Harry Truman poslao je vojsku da intervenira kao dio zajedničkog napora koji je odobrilo Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda.
"Petnaest drugih nacija također je poslalo trupe pod komandom UN. Truman nije tražio od Kongresa formalnu objavu rata.
Službeno, američko prisustvo u Koreji svodilo se na tek 'policijsku akciju'", stoji u odlomku iz američkog Nacionalnog arhiva.
I te "policijske akcije" postale su norma za američke vojne intervencije od tada.
Vijetnamski rat, ratovi u Iraku, Afganistanu i na Kosovu, u sve su američke trupe ušle u borbu pod kongresnim odobrenjima za upotrebu vojne sile (AUMF), prema web stranici Zastupničkog doma SAD.
„Rat je bio prvi veliki prekomorski sukob SAD bez objave rata, postavljajući presedan za jednostranu predsjedničku moć koja se danas vrši“, napisala je profesorica prava Univerziteta Emory Mary Dudziak u kolumni mišljenja za Washington Post 2019. godine.
Korejski rat pomogao je omogućiti vječne ratove ovog stoljeća, dodala je Dudziak.