Antarktik bi se mogao zagrijavati mnogo brže od svog okruženja u narednih nekoliko decenija zbog fenomena poznatog kao polarna amplifikacija, koji je dobro utvrđen na Arktiku.
Antarktik bi se u narednim decenijama mogao zagrijavati 1,4 puta brže od ostatka južne hemisfere, što bi dovelo do ekstremnog porasta nivoa mora i razorilo polarne ekosisteme, pokazuje nova studija.
Ovo ubrzanje zagrijavanja na Antarktiku u odnosu na druge regione, poznato kao antarktička amplifikacija, vjerovatno bi se dogodilo ako bi globalne temperature dostigle 2 stepena Celzijusa iznad preindustrijskih nivoa, kaže studija.
Svijet se već zagrijao za 1,1 stepen, a tempo novih temperaturnih rekorda se intenzivira. Ako emisije gasova ostanu oko sadašnjih nivoa, vjerovatno ćemo dostići zagrijavanje od 2 stepena oko 2050. godine. Međutim, ako emisije nastave da se povećavaju, taj prag bismo mogli dostići oko 2040.
Novo istraživanje je među prvima koje je pronašlo jasan znak antarktičke amplifikacije, što je bilo teško detektovati zbog ogromnog kapaciteta Južnog okeana da apsorbuje toplotu i moćnih cirkumpolarnih struja koje izoluju zamrznuti kontinent od rastućih temperatura. Ipak, većina naučnika misli da će se antarktička amplifikacija dogoditi, pošto je amplifikacija na Arktiku već u toku.
„Godinama je izgledalo da je Antarktik izolovan od efekata rastućih globalnih temperatura“, kažu naučnici sa Univerziteta Monaš u Australiji. „U ovoj novoj studiji, autori ističu da dugoročno površinsko zagrijavanje okeana oko Antarktika, predviđeno klimatskim modelima tokom narednog vijeka, dovodi do antarktičke amplifikacije“.
Arktička amplifikacija je dokumentovana godinama, pri čemu temperature u ovom regionu rastu oko četiri puta brže od globalnog prosječnog povećanja tokom posljednjih pet decenija. Glavni mehanizam koji pokreće arktičku amplifikaciju je sprega leda i albeda – topljenje snijega i leda ubrzava zagrijavanje jer voda reflektuje manje toplote. Tamo gdje je nekad bio reflektujući morski led, sad je okean koji apsorbuje više toplote iz Sunčeve svjetlosti. To uzrokuje topljenje više leda i snijega, izlažući još više vode koja apsorbuje toplotu.
Antarktik se ponaša drugačije, djelimično zato što kovitlajuće okeanske i vazdušne struje štite kontinent od rastućih temperatura vazduha i mora u ostatku svijeta. Suprotno Arktiku, većina Antarktika je do prije otprilike decenije doživjela samo postepeno zagrijavanje, bez opadanja morskog leda.
Međutim, onda je između 2014. i 2016. godine Antarktik izgubio onoliko morskog leda koliko je Arktik izgubio za četiri decenije. Od tada nije došlo do oporavka, a izuzetno nizak obim zimskog morskog leda zabilježen je pogotovo 2023.
„Sad vidimo nagle promjene na Antarktiku, vrlo brzog tempa. Sa niskim obimom morskog ledenog pokrivača, sad postoji potencijal da sprega leda i albeda počne da pogoršava zagrijavanje južnih visokih geografskih širina“, kažu naučnici.
Međutim, još nije direktno osmotren ovaj signal amplifikacije. Tako su za novu studiju istraživači u Kini analizirali podatke klimatskih modela da bi istražili da li se antarktička amplifikacija može desiti u scenariju zagrijavanja od 2 stepena.
Koristeći simulacije polarne amplifikacije, zajedno sa modelima razvijenim za najnoviji izvještaj Međudržavnog panela za klimatske promjene (IPCC), istraživači su ispitali uticaj kontinuiranog globalnog zagrijavanja na antarktičke temperature.
Njihovi nalazi sugerišu da će se Antarktik zagrijavati brže nego južna hemisfera kao cjelina pod budućim klimatskim uslovima. Takođe su otkrili glavni pokretač antarktičke amplifikacije: za razliku od Arktika, gdje je sprega leda i albeda ključna pokretačka sila, Antarktik će se zagrijavati uglavnom putem ubrzavajućeg oslobađanja toplote iz okolnog okeana.
Antarktička amplifikacija se možda još nije razvila, ali su efekti klimatskih promjena već stigli. Tokom protekle decenije, naučnici su primijetili drastična smanjenja antarktičkog morskog leda i katastrofalne reproduktivne neuspjehe carskih pingvina (Aptenodytes forsteri) usljed topljenja.
„Ovo se dešava sad i svaki djelić zagrijavanja koji možemo da izbjegnemo je važan“, kažu naučnici.
Nova studija je bazirana na modelima, što u slučaju Antarktika znači da rezultati mogu potcijeniti buduću amplifikaciju. Klimatski modeli su ograničeni u sposobnosti predviđanja izvjesnih mehanizama zagrijavanja i još nije jasno kako će tačno cirkumpolarne struje Antarktika uticati na promjene temperature.
„Ovo predstavlja mogućnost da klimatski modeli potcijene potencijal i magnitudu nastupa antarktičke amplifikacije tokom narednih decenija i vijekova“.