Godinama astronomi tragaju za prvom generacijom zvijezda, praiskonskim tragovima ranog svemira. Sada su ih možda napokon pronašli. Ari Visbal sa Univerziteta u Toledu i njegove kolege vjeruju da su uočili takozvane zvijezde Populacije III (Pop III) nakon detaljne analize opažanja svemirskog teleskopa „James Webb” u pravcu udaljene galaksije nazvane LAP1-B.
Pop III zvijezde smatraju se sačinjenim isključivo od helija i vodonika, s vrlo malo litija, elemenata koji su ostali nakon Velikog praska. Formirale su se vrlo rano, oko 200 miliona godina nakon nastanka svemira. Ove zvijezde su izuzetno rijetke jer su odavno nestale, iako se naučnici nadaju da bi njihova slaba svjetlost i dalje mogla biti uočljiva.
Prethodni kandidati za Populaciju III bili su odbačeni jer nisu ispunjavali tri ključna teorijska predviđanja o njihovom nastanku i osobinama, da se formiraju u malim grudvama tamne materije (tzv. halima), da su izuzetno masivne, te da nastaju u malim grupama.
Istraživači navode da njihovo otkriće po prvi put ispunjava sva tri kriterija. Pop III sistem, kažu, formirao se upravo u okruženju kakvo su naučnici predvidjeli, u gomili tamne materije oko 50 miliona puta masivnijoj od Sunca.
Drugo, zvijezde su izuzetno masivne, od 10 do 1.000 puta masivnije od našeg Sunca. Grupisale su se, ali u malim skupinama s ukupno svega nekoliko hiljada Sunčevih masa, što potvrđuje i treće predviđanje.
„LAP1-B je prvi kandidat za Pop III koji se poklapa sa sva tri ključna teorijska predviđanja o klasičnim izvorima Pop III zvijezda“, navode istraživači.
Dodatni dokazi dolaze od gasa koji okružuje LAP1-B, a koji pokazuje jasne spektralne tragove i sadrži vrlo male količine metala. To se uklapa u scenarij po kojem je sistem toliko mlad da su neke od prvih masivnih zvijezda tek nedavno eksplodirale kao supernove, obogaćujući okolni gas tim prvim elementima.
Iako je istraživanje izuzetno uzbudljivo, naučnici naglašavaju da još uvijek nije riječ o potpunoj potvrdi postojanja Pop III zvijezda. Određene neizvjesnosti i dalje postoje, poput tačne količine materijala koje su prve supernove izbacile, kao i preciznosti današnjih kompjuterskih modela ranog svemira.
No, čak i ako potvrda tek slijedi, ovo otkriće moglo bi poslužiti kao mapa puta za buduća istraživanja drugih udaljenih objekata. Kombinacija „Webbove“ moći i tehnika poput gravitacionog sočiva, koje je i omogućilo otkrivanje LAP1-B, mogla bi otvoriti novo poglavlje u razumijevanju ranog svemira.
„LAP1-B možda predstavlja samo vrh ledenog brijega u istraživanju Pop III zvijezda pomoću efekta gravitacionog sočiva galaktičkih klastera.“