Stjenovita planeta koja se nalazi u naseljivoj zoni zvijezde udaljene od nas 41 svjetlosnu godinu možda ima atmosferu. Na to ukazuje novo istraživanje sprovedeno pomoću Svemirskog teleskopa James Webb.
A postojanje atmosfere na stjenovitoj planeti u naseljivoj zoni predstavlja i mogućnost postojanja vode u tečnom stanju, navode naučnici.
„Ako se ovo potvrdi daljim posmatranjima, to bi bila prva stjenovita planeta u naseljivoj zoni za koju se takođe zna da posjeduje atmosferu. Nalazi potiču iz dvije nove studije objavljene u Astrophysical Journal Letters. Naseljiva zona je djelimično definisana opsegom temperatura koje generiše toplota zvijezde. Zona se nalazi na udaljenosti od zvijezde gdje temperature nisu ni previsoke, ni preniske (što je dovelo do toga da se ponekad naziva 'zona Zlatokose'). Ali egzoplanete sposobne da sadrže tečnu vodu često takođe trebaju atmosferu sa dovoljnim efektom staklene bašte. Efekat staklene bašte stvara dodatno zagrijavanje usljed apsorpcije i emisije gasova u atmosferi i pomaže u sprečavanju isparavanja vode u svemir“, naveli su u tekstu za The Conversation Hannah Vakeford, profesorica Univerziteta u Bristolu, i Rian McDonald, profesor Univerziteta u Saint Andrews, i dodali:
„Zajedno sa međunarodnim timom kolega, usmjerili smo najveći teleskop u svemiru, James Webb, na planetu nazvanu Trapist-1 e. Željeli smo da utvrdimo da li ova stjenovita planeta, koja leži u naseljivoj zoni svoje zvijezde, posjeduje atmosferu. Planeta je jedna od sedam stjenovitih svjetova za koje se zna da kruže oko male, hladne zvijezde tipa crveni patuljak nazvane Trapist-1 (Trappist-1).“
Stjenovite egzoplanete su svuda u našoj galaksiji, navode oni. Otkriće brojnih stjenovitih planeta tokom prošle dvije decenije pomoću svemirskih teleskopa Kepler i TESS ima duboke implikacije za naše mjesto u univerzumu.
„Većina stjenovitih egzoplaneta koje smo do sada pronašli kruži oko zvijezda tipa crveni patuljak, koje su mnogo hladnije od Sunca. To nije zato što su planete oko zvijezda sličnih Suncu rijetke, već postoje tehnički razlozi zbog kojih je lakše pronaći i proučavati planete koje kruže oko manjih zvijezda. Crveni patuljci takođe nude mnoge prednosti kada želimo da izmjerimo svojstva njihovih planeta. Pošto su zvijezde hladnije, njihove naseljive zone, gdje su temperature pogodne za tečnu vodu, nalaze se mnogo bliže u poređenju sa našim Sunčevim sistemom, jer je Sunce mnogo toplije. Zbog toga, godina na stjenovitoj planeti sa temperaturom Zemlje koja kruži oko crvenog patuljka može trajati samo nekoliko dana do sedmicu dana, u poređenju sa 365 dana na Zemlji“, naveli su naučnici.
Smešten na relativno maloj udaljenosti od 41 svjetlosne godine od Zemlje, sistem Trapist-1 privukao je značajnu pažnju od svog otkrića 2016. godine. Tri planete, Trapist-1d, Trapist-1e i Trapist-1f (treća, četvrta i peta planeta od zvijezde) nalaze se unutar naseljive zone.
„James Webb sprovodi sistematsku potragu za atmosferama na planetama sistema Trapist-1 od 2022. godine. Rezultati za tri najbliže planete, Trapist-1b, Trapist-1c i Trapist-1d, ukazuju na to da su ovi svjetovi najvjerovatnije gole stijene sa, u najboljem slučaju, tankim atmosferama. Ali planete koje su dalje, a koje su bombardovane sa manje zračenja i energetskih bljeskova od zvijezde, mogle bi potencijalno da posjeduju atmosfere. Posmatrali smo Trapist-1e, planetu u centru naseljive zone zvijezde, pomoću teleskopa James Webb u četiri odvojene prilike od juna do oktobra 2023. Odmah smo primijetili da su naši podaci bili pod snažnim uticajem onoga što je poznato kao zvjezdana kontaminacija od vrućih i hladnih aktivnih regiona (slično sunčevim pegama) na zvijezdi Trapist-1. To je zahtijevalo pažljivu analizu. Na kraju, našem timu je trebalo više od godinu dana da pročešljaju podatke i razlikuju signal koji dolazi od zvijezde od signala planete“, napisali su Vakeford i McDonalds i dodali:
„Vidimo dva moguća objašnjenja za ono što se dešava na planeti Trapist-1e. Najuzbudljivija mogućnost je da planeta ima takozvanu sekundarnu atmosferu koja sadrži teške molekule poput azota i metana. Ali četiri posmatranja koja smo dobili još uvijek nisu dovoljno precizna da bi se isključilo alternativno objašnjenje da je planeta gola stijena bez atmosfere. Ukoliko Trapist-1e zaista ima atmosferu, to će biti prvi put da smo pronašli atmosferu na stjenovitoj planeti u naseljivoj zoni druge zvijezde.“
Kako navode, kako se Trapist-1e nalazi u naseljivoj zoni, gusta atmosfera sa dovoljnim efektom staklene bašte mogla bi omogućiti postojanje tečne vode na površini planete.
„Da bismo utvrdili da li je Trapist-1e naseljiva ili ne, moraćemo da izmjerimo koncentracije gasova sa efektom staklene bašte, poput ugljen-dioksida i metana. Ova početna posmatranja su važan korak u tom pravcu, ali biće potrebno još posmatranja da bismo bili sigurni da li Trapist-1e ima atmosferu i, ako ima, da izmjerimo koncentracije ovih gasova“, naveli su autori.
Upravo sada, u toku je dodatnih 15 tranzita planete Trapist-1e i trebalo bi da budu završeni do kraja 2025. godine, pa naučnici vjeruju da će u naredne dvije godine imati jasniju i bolju sliku o ovoj planeti i njenoj atmosferi.