Prije dvadeset godina, drama Anga Leeja o ljubavi između dvojice pastira konačno je ugledala svjetlo dana, nakon duge borbe da se uopće snimi. Bio je to prelomni trenutak za prikazivanje queer likova, film koji je istovremeno igrao po pravilima Hollywooda – i mijenjao ih.
Kada je 2005. godine izašao Brokeback Mountain, film je postao dio kolektivne svijesti na način koji je rijedak za djela s LGBT tematikom. Čak su i oni koji nisu ljubitelji filma vjerovatno čuli za „film o gej kaubojima“, kako je često nazivano u medijima, te za kontroverzu kada je izgubio Oscara za najbolji film od Crash – kriminalističkog ostvarenja koje se danas često nalazi na listama najgorih dobitnika Oscara ikada, piše BBC.
Ipak, Brokeback Mountain je osvojio tri Oscara, uključujući i prestižnu nagradu za najbolju režiju za Anga Leeja, i ostao je kultni film u LGBTQ+ zajednici. Glumac Paul Mescal nedavno se požalio da je „lijeno i frustrirajuće“ što se njegov nadolazeći film The History of Sound, u kojem tumači ulogu putujućeg ljubavnika u ruralnom Maineu zajedno s Joshom O'Connorom, uporno poredi s Brokeback Mountain. Bilo da se slažete s Mescalom ili ne, stalna poređenja svjedoče o trajnom uticaju i popularnosti tog filma. Povodom 20. godišnjice, film se ove sedmice ponovo prikazuje u odabranim kinima širom SAD.
Pionirski iskorak
Scenarij, koji su napisali Larry McMurtry i Diana Ossana prema kratkoj priči Annie Proulx iz 1997. godine, bio je tada prilično revolucionaran. „To što su glavne uloge tumačili zgodni muškarci A-liste, i što je njihova priča bila romantična, bilo je prelomno“, kaže Tim Teeman, autor knjige In Bed With Gore Vidal.
Kritičar queer filma Manuel Betancourt dodaje da je uspjeh filma kod publike i kritike djelovao kao početak „nove ere gej reprezentacije na filmu“.
Film je predstavljao neočekivani zaokret za režisera Anga Leeja, koji je prethodno snimio superherojski film Hulk (2003), ali i klasike poput Sense and Sensibility (1995) i Crouching Tiger, Hidden Dragon (2000). Glumačku postavu činili su tada mladi i talentovani Heath Ledger, Jake Gyllenhaal, Michelle Williams i Anne Hathaway – svi su kasnije postali oskarovci ili nominovani za najprestižnije nagrade.
Kako je promijenio pravila igre
„Danas se lako zaboravlja koliko je Brokeback Mountain promijenio način na koji su prikazivane LGBTQ+ priče u glavnom toku“, kaže Kyle Turner, autor knjige The Queer Film Guide. Prethodni filmovi s queer tematikom 90-ih oscilirali su između drama o AIDS-u poput Philadelphia (1993) i komedija poput The Birdcage (1996). Brokeback Mountain je donio ozbiljnu, srceparajuću priču, s poštovanjem i emocijom koje su takvim pričama ranije bile uskraćene.
Radnja počinje 1963. u Wyomingu, kada Ennis Del Mar i Jack Twist budu angažovani da čuvaju ovce na planini Brokeback. Jedne noći, nakon malo alkohola, njihova međusobna privlačnost kulminira u seksualni odnos – prilično smjela scena za jedan holivudski film tog vremena.
Producentica Ossana prisjeća se kako je obišla kina po konzervativnim dijelovima SAD kako bi posmatrala reakcije publike: „Kina su bila puna, i uvijek ista scena – nakon one u šatoru, po pet-šest ljudi bi napustilo salu.“
Težak put do ekrana
Iako su scenarij završili za tri mjeseca, trebalo je skoro osam godina da film uopće uđe u produkciju. Najveći izazov bio je pronaći glumca koji će igrati Ennisovu ulogu. „Mnogi su pristajali, pa odustajali, ili ih je jednostavno bilo strah zbog savjeta njihovih agenata“, prisjeća se Ossana – jer je igranje gej lika tada smatrano „karijernim samoubistvom“.
Ledger je bio njen idealan kandidat nakon što ga je gledala u Monster’s Ball, a dodatni plus je bio to što je još kao tinejdžer igrao gej lik u australijskoj sapunici. Ipak, studio nije bio uvjeren: „Smatrali su da nije dovoljno 'mačo' za kauboja.“
Ali, upravo ta „muškost“ oba lika – i Ennisova i Jackova – pomogla je filmu da se infiltrira u glavni tok i privuče široku publiku. Film je kombinovao dva klasična žanra: vestern i melodramu – ali ih je ispunio novim sadržajem: ljubavnom pričom između dvojice muškaraca.
Ljepota i tragedija
Iako revolucionaran, film ne izbjegava klasične holivudske trope. Kao i Philadelphia i The Children's Hour, i Brokeback Mountain prikazuje „lijepu, ali osuđenu“ queer ljubav. Ennis ne može podnijeti ideju zajedničkog života s Jackom, pa njihova veza ostaje svedena na povremene ribarske izlete tokom narednih 20 godina.
Na kraju, Jack umire pod nejasnim okolnostima. Zvanično – u nesreći s gumom, ali vidimo i montažu u kojoj ga grupa muškaraca brutalno tuče. Ennis zamisli najgore – ubijen zbog toga što je bio gej.
Kontroverzno naslijeđe
Brokeback Mountain je 2018. uvršten u Nacionalni filmski registar SAD zbog svog kulturnog i historijskog značaja. No, u queer filmskom kanonu njegovo mjesto je kompleksnije. „Kao film, ostaje jednako zadivljujući i emotivan“, kaže Betancourt, „ali kao prelomna tačka za LGBTQ+ prikazivanje, i dalje je jednako ograničen kao što je bio tada“ – jer ipak prikazuje dvojicu muškaraca koji žive u ormaru i skrivaju svoju seksualnost.
Nakon ovog filma, Hollywood je otvorio vrata za naslove kao što su Milk (2008), The Kids Are All Right (2010), Carol (2014), Moonlight (2016) i Call Me by Your Name (2017). Ipak, prema Teemanu, nema dosljednosti ni pravog kontinuiteta kada su u pitanju queer priče s glavnim likovima. „Televizija i teatar i dalje su radikalniji od filma kada je riječ o prikazu LGBTQ+ tema“, smatra on.
Film ostaje relevantan i zbog stalne rasprave: treba li heteroseksualni glumci igrati gej likove? Ledger i Gyllenhaal se smatraju heteroseksualnim, ali producentica Ossana kaže: „Nije bilo moje da ih to pitam.“
Bez obzira na sve dileme, Brokeback Mountain i dalje je duboko potresno ostvarenje koje posebno odjekuje među LGBTQ+ publikom – kao bolna opomena da poricanje vlastitog identiteta može uništiti nečiji život, ali i živote onih koje voli.