Najsjeverniji grad na svijetu, Longjerbijen, nalazi se na arhipelagu Svalbard — strateški važnom, ali demilitarizovanom području pod suverenitetom Norveške.
Smješten usred arktičke tundre, između ledenjaka i pod polarnim nebom, ovaj grad leži gotovo tačno na pola puta između Sjevernog pola i ruskog poluostrva Kola, gde se nalazi glavno sjedište nuklearne flote ruskog predsjednika Vladimira Putina.
Zemlja vječnog mraza
U Longjearbjenu, gdje je zemlja vječno zamrznuta, kuće i zgrade za više od 2.000 stanovnika podignute su na stubovima.
Tokom sezone, krstarenja svakodnevno donose talase turista koji uživaju u lokalnim arktičkim specijalitetima — pršutu od irvasa, dimljenom tuljanu i odresku od kita posluženom sa kompotom od crnog luka, prenosi Jutarnji list.
Norveški slogan decenijama je bio: "Visoki sjever, niska napetost“, što je odražavalo nadu da će odnosi s Rusijom ostati stabilni i mirni.
Međutim, taj period je, čini se, završen.
Norveška vlada najavila je značajno povećanje vojnog budžeta — ubuduće će za odbranu izdvajati čak 5% BDP-a, više nego duplo u odnosu na ranije.
Ova odluka rezultat je rastuće strateške važnosti arhipelaga Svalbard, koji omogućava nadzor nad ključnim pomorskim rutama između Barencovog mora i Sjevernog Atlantika, kao i pristup velikim rezervama nafte i gasa, piše Der Spiegel.
Ruski predsjednik Putin još 2020. godine pokrenuo je razvojni plan za Arktik i naredio reorganizaciju Sjeverne flote, koja je sada samostalan vojni okrug sa snažnim nuklearnim arsenalom.
"Trn u oku“ Norveške
Prema međunarodnom sporazumu iz 1925. godine, Svalbard pripada Norveškoj kao demilitarizovana zona, ali i dio je NATO teritorije.
Od ruske invazije na Ukrajinu 2022. rastu strahovi da bi Svalbard mogao postati novo krizno žarište.
Pored strateškog položaja unutar operativne zone ruske flote, na arhipelagu živi i značajan broj ruskih državljana.
Državna kompanija Arktikugol, sa sjedištem u Moskvi, još od 1931. upravlja ruskim rudnicima uglja na Svalbardu.
Danas kontroliše pet lokacija, među kojima je najaktivniji Barencburg, rusko naselje udaljeno 36 kilometara od Longjearbjena.
Iako su rezerve uglja gotovo iscrpljene, prisustvo Arktikugola ima jasnu političku svrhu — održavanje ruskog prisustva na Arktiku.
Guverner Svalbarda, Lars Fause, upozorava da je situacija „ozbiljna“:
„Čak i ako sukob ne počne direktno na Svalbardu, on bi se sigurno proširio i ovde. A mi imamo pravo na odbranu, rekao je on..