Golfska struja – ključni okeanski tok koji prenosi toplu površinsku vodu iz Meksičkog zaliva prema Evropi – slabi mnogo duže nego što se dosad mislilo, i mogla bi biti na ivici potpunog kolapsa zbog klimatskih promjena.
Britanski naučnici otkrili su da se ova morska struja pomjerila prema sjeveru još prije otprilike 300 godina, što je znak da je proces usporavanja počeo mnogo ranije nego što se ranije procjenjivalo – čak dva vijeka prije industrijske revolucije.
„Transportna traka“ okeana koja stabilizuje klimu
Golfska struja je dio većeg sistema okeanskih struja poznatog kao Atlantska meridionalna obrtna cirkulacija (AMOC), koji naučnici opisuju kao „transportnu traku okeana“. AMOC prenosi toplu, slanu vodu iz tropskih krajeva prema sjevernoj hemisferi, a ključna je za održavanje umjerene klime u Evropi, Ujedinjenom Kraljevstvu i na istočnoj obali SAD-a.
Kada AMOC oslabi, Golfska struja prelazi Atlantik na višim geografskim širinama. Prema istraživanju koje su vodili Edward Forman s Univerziteta u Southamptonu i James Baldini s Univerziteta Durham, upravo to se dogodilo nakon 1720. godine.
Ako dođe do ozbiljnog usporavanja, posljedice bi mogle biti drastične: sjeverna Evropa bi mogla doživjeti nagli pad temperatura i do 15 °C, što bi moglo poništiti učinke globalnog zagrijavanja. Zime bi postale izuzetno oštre, a obrasci padavina i vremenskih neprilika u tropskim i suptropskim regijama značajno bi se promijenili i pojačali.
Filmski scenarij u stvarnom životu?
Naučnici upozoravaju da bi potpuni kolaps AMOC-a mogao dovesti do klimatskog scenarija sličnog filmu The Day After Tomorrow iz 2004. godine – u kojem Temza potpuno zaledi, a London nestane pod slojem snijega.
Prema njihovim riječima, prelomna tačka mogla bi biti bliža nego što se ranije smatralo, a nastavak sagorijevanja fosilnih goriva u 21. stoljeću dodatno povećava rizik.
Stalagmiti kao klimatski arhivi
Istraživači su svoje zaključke bazirali na analizi stalagmita – mineralnih formacija koje nastaju kapanjem vode u pećinama. Svaki milimetar rasta predstavlja više godina taloženja, a hemijski sastav vode otkriva klimatske uslove u tom periodu.
“Hladno vrijeme je obično vjetrovitije, što dovodi do većeg sadržaja morskog aerosola u vodi koja kaplje,” objašnjava istraživački tim u tekstu za The Conversation.
Analiza stalagmita iz pećine Leamington na sjeveroistoku Bermude pokazala je da su temperature površine mora u tom području nakon 1720. godine značajno pale – i to više od jednog stoljeća. U isto vrijeme, podaci s istočne obale Sjeverne Amerike pokazali su suprotan trend – zagrijavanje na mjestima koja su ranije bila hladna – što jasno pokazuje da se Golfska struja pomjerila prema sjeveru.
AMOC osjetljiviji nego što se mislilo
Činjenica da je usporavanje AMOC-a počelo prije masovnog ispuštanja stakleničkih gasova ukazuje na to da je ovaj sistem mnogo osjetljiviji nego što se ranije pretpostavljalo.
“Ako se pređe ta prelomna tačka, usporavanje bi moglo postati samoodrživo i dovesti do skoro potpunog zaustavljanja ovih ključnih okeanskih struja,” navode autori studije objavljene u časopisu Communications Earth & Environment.
Klimatski modeli upozoravaju da bi, s globalnim porastom temperatura iznad 1,5 °C, moglo doći do dodatnog slabljenja AMOC-a – pa čak i njegovog potpunog kolapsa tokom ovog stoljeća.
Posljedice po prirodu i čovječanstvo
Istraživači zaključuju da čak i male promjene u okeanskim strujama mogu imati ogromne regionalne posljedice. Dugotrajni pomak Golfske struje promijenio bi temperature, obrasce padavina i povećao učestalost ekstremnih vremenskih pojava – ugrožavajući ekosisteme i sigurnost prehrambenog lanca.
“Ovo bi moglo imati ozbiljne posljedice po divlji svijet i poljoprivredu, dok se ekosistemi bore da se prilagode novim klimatskim uslovima,” upozoravaju autori.