Halejeva kometa, jedno od najpoznatijih nebeskih tijela u historiji astronomije, možda bi trebalo da promijeni ime. Nova interdisciplinarna istraživanja ukazuju na to da britanski astronom Edmond Halej nije bio prvi koji je uočio njenu periodičnost, tu vezu je, prema svemu sudeći, još u 11. vijeku primijetio engleski monah Ejlmer iz Malmsberija.
Do ovog zaključka došli su profesor Sajmon Portegis Zvart i historičar Luis, analizirajući zapise koje je ostavio hroničar iz 12. vijeka Vilijam od Malmsberija. Iako su ti zapisi poznati već stoljećima, tek sada su pravilno protumačeni.
Monah koji je povezao dvije pojave iste komete
Prema novom tumačenju, monah Ejlmer posmatrao je istu kometu u dva navrata, 989. i 1066. godine, i shvatio da je riječ o istom nebeskom tijelu koje se periodično vraća. U vrijeme kada su komete uglavnom smatrane božanskim znacima i zloslutnim najavama nesreća, ovo je bilo izuzetno zapažanje.
Njihovi nalazi objavljeni su u knjizi „Dorestad and Everything After. Ports, townscapes & travellers in Europe, 800–1100.“
Halej i kometa koja nosi njegovo ime
Edmond Halej je u 18. vijeku prvi naučno dokazao da su pojave veoma sjajne komete iz 1531, 1607. i 1682. godine zapravo ista kometa, sa periodom povratka od oko 76 godina. Na osnovu toga, kometa je kasnije dobila oznaku 1P/Halley.
Međutim, nova istraživanja sugerišu da ideja o njenoj periodičnosti nije nastala prvi put tada.
Kometa iz 1066. godine i Bajoevska tapiserija
Halejeva kometa bila je jasno vidljiva 1066. godine i posmatrana u Kini više od dva mjeseca. Najsjajnija je bila 22. aprila, dok je u Britaniji i Bretanji primijećena od 24. aprila. Upravo ta pojava komete prikazana je na čuvenoj Bajoevskoj tapiseriji, koja prikazuje događaje vezane za normansko osvajanje Engleske.
Kometa se pojavila tokom kratke vladavine kralja Harolda Godvinsona, što je dodatno učvrstilo vjerovanje da komete donose rat, smrt i nesreću.
Komete, znamenja i srednjovjekovne lažne vijesti
Istraživači navode da su se u usmenoj tradiciji Britanskih ostrva pojave kometa često povezivale sa smrću kraljeva, glađu ili ratovima. Jedan zapis o navodnoj kometi iz 995. godine, koja se povezuje sa smrću nadbiskupa Sigerika od Kenterberija, vjerovatno nikada nije ni postojao, već predstavlja preuveličavanje, ili srednjovjekovni ekvivalent lažnih vijesti, korišten za zastrašivanje stanovništva.
Da li Halejeva kometa treba da promijeni ime?
Portegis Zvart smatra da bi naziv komete trebalo preispitati, jer je njena periodičnost uočena stoljećima prije Haleja.
„Ovo istraživanje je bilo izuzetno zanimljivo, ali i izazovno zbog interdisciplinarnog rada sa historičarima. Ipak, planiramo da nastavimo istraživanja sličnih periodičnih kometa“, kaže on.