Svemirski teleskop James Webb ponovo je pomjerio granice istraživanja egzoplaneta. Astronomi su predstavili prve rezultate posmatranja planete HD 80606 b, jednog od najneobičnijih gasovitih džinova poznatih nauci, čija temperatura tokom približavanja matičnoj zvijezdi naglo poraste za oko 600 stepeni Celzijusa.
Rezultati istraživanja predstavljeni su na 248. sastanku Američkog astronomskog društva, a naučnici ističu da ova planeta pruža rijetku priliku da se promjene u atmosferi udaljenog svijeta proučavaju gotovo u stvarnom vremenu.
HD 80606 b ima oko četiri puta veću masu od Jupitera, ali njena posebnost krije se u izuzetno izduženoj orbiti. Dok većina takozvanih „vrućih Jupitera“ kruži blizu svojih zvijezda gotovo kružnim putanjama, ova planeta tokom 111 dana prolazi kroz ogromne temperaturne promjene, od udaljenih dijelova sistema do veoma bliskog prolaska pored zvijezde slične Suncu.
Tokom tog najbližeg prolaska, poznatog kao periapsa, planeta se dramatično zagrijava.
„Vrući Jupiteri već spadaju među najekstremnije egzoplanete koje poznajemo, ali HD 80606 b je posebna zbog svoje veoma neobične orbite“, rekla je Tiphanny Cataryja iz NASA-ine Laboratorije za mlazni pogon (JPL).
Atmosfera planete mijenja se iz sata u sat
Naučnici su koristili spektroskopiju, metodu kojom se analiza svjetlosti koristi za proučavanje sastava i temperature atmosfere. Posmatranja su obavljena pomoću instrumenta MIRI na teleskopu James Webb, koji radi u srednjem infracrvenom dijelu spektra.
Zbog naglog zagrijavanja, istraživači očekuju da se oblaci i hemijski sastav atmosfere na ovoj planeti mijenjaju veoma brzo.
Upravo zbog toga HD 80606 b predstavlja svojevrsnu prirodnu laboratoriju za proučavanje vremenskih i atmosferskih procesa na udaljenim svjetovima.
„Ova neobična orbita omogućava nam da tokom samo nekoliko sati posmatranja dobijemo podatke iz potpuno različitih uslova i bolje razumijemo procese koji se odvijaju i na drugim vrućim Jupiterima“, objasnila je astronomkinja Laura Mayorga sa Univerziteta John Hopkins.
James Webb otkrio više nego prethodni teleskopi
Ovu planetu ranije je proučavao i svemirski teleskop Spitzer, koji je prvi pokazao koliko su temperaturne promjene na njoj ekstremne.
Međutim, nova posmatranja Jamesa Webba pokazala su da je zagrijavanje još snažnije nego što se ranije mislilo.
Zahvaljujući naprednim instrumentima, Webb sada može otkrivati molekule poput metana i ugljen-dioksida, što naučnicima omogućava detaljnije razumijevanje hemije atmosfera gasovitih planeta.
„Tek smo počeli analizirati ovaj izuzetno vrijedan skup podataka. Pred nama je još mnogo otkrića“, poručili su članovi istraživačkog tima.
Nova istraživanja HD 80606 b mogla bi pomoći naučnicima da bolje razumiju ne samo ekstremne planete, već i atmosferske procese koji se odvijaju na brojnim egzoplanetama širom naše galaksije.