Prije oko 480.000 godina, svijet je bio u ledenom dobu. Veliki dio današnjih Britanskih ostrva bio je prekriven debelim slojevima leda. Naučnici su dugo smatrali da je i zemljište koje nije bilo pod ledom bilo nenastanjivo. Međutim, kameni alati pronađeni pored jedne rijeke blizu Londona, opisani u časopisu Nature Ecology & Evolution, ukazuju na to da su hominini barem povremeno boravili u ovom surovom krajoliku, iako je divljači bilo malo, a drevni Evropljani možda još nisu ovladali vatrom.
Arheolozi su zbunjeni. „Prisustvo hominina u tako hladnim uslovima otvara važna pitanja o tome kako su uopšte preživjeli“, kaže Rob Hosfield, arheolog sa Univerziteta u Readingu, koji nije učestvovao u istraživanju, piše Science.org.
Drevni ljudi, vjerovatno davni preci modernog čovjeka poznati kao Homo antecessor, stigli su u Sjevernu Evropu prije otprilike milion godina, ostavljajući rijetke, ali upečatljive tragove, uključujući i fosilizovane otiske stopala stare između 850.000 i 950.000 godina, otkrivene na plaži u jugoistočnoj Engleskoj 2013.
Tada je jug Engleske bio relativno topao. Kasnije su se temperature dramatično smjenjivale – nekoliko puta toliko naglo da su počeli da rastu glečeri. Ljudi su se selili na jug, tražeći toplije i podnošljivije uslove. Ipak, nalazi iz Old Parka, lokaliteta 80 kilometara istočno od Londona, sugerišu da su neki hrabri pojedinci ostali i u ovim hladnim predjelima.
Još 1920-ih, arheolozi su tu otkrili više od 300 drevnih ručnih sjekira, ali tadašnje metode nisu omogućavale precizno datiranje. Nova iskopavanja međunarodnog tima otkrila su dodatne alate i datirala ih pomoću infracrvene radiofluorescencije, metode koja pokazuje koliko je vremena prošlo od kada je sediment zatrpan.
Rezultati su potvrdili da su još prije 773.000 godina drevni ljudi boravili na tom mjestu i izrađivali jedne od najranijih ašelejskih alata – sjekire i druge predmete sa prepoznatljivim obostrano obrađenim oštricama – ikada pronađenih u Sjevernoj Evropi. Potom je Old Park izgleda bio napušten, vjerovatno zbog zahlađenja. Ali, prije oko 440.000 godina, ljudi su se vratili. U to vrijeme Homo antecessor je već izumro, a Evropu su nastanjivali drugi ljudi, uključujući Homo heidelbergensis, pretka neandertalaca, denisovaca i modernih ljudi.
Ova kasnija ljudska prisutnost u Old Parku poklapa se s ekstremnim zahlađenjem poznatim kao anglijanska glacijacija. Debeli ledeni pokrivači nalazili su se svega 65 kilometara sjevernije. Možda su ljudi dolazili samo ljeti i povlačili se na jug tokom zime, nagađaju istraživači. Ali arheologinja Marie-Hélène Moncel iz Nacionalnog prirodnjačkog muzeja u Parizu smatra da je taj scenarij malo vjerovatan: „Ako zamislimo grupu ljudi kako dolazi ljeti, gotovo do ivice glečera gdje jedva da ima životinja, to zvuči pomalo nelogično.“
Ona pretpostavlja da je vjerovatnije da su drevni ljudi tu boravili tokom „interstadijala“ – toplijih razdoblja unutar anglijanskog ledenog doba, kada se led povukao. Čak i tada, okruženje je bilo ekstremno: mikroskopski ostaci biljaka pokazuju da je to bio hladni travnjak sa malo drveća, nalik današnjoj evroazijskoj stepi južno od sibirske tajge.
Takvi boravci morali su biti iscrpljujući testovi preživljavanja. „Kakva su prirodna skloništa imala na raspolaganju u hladnom, otvorenom pejzažu? Koje izvore goriva su mogli koristiti?“, pita se Hosfield.
Moguće je, pretpostavlja on, da su spaljivali životinjski izmet ili čak kosti kako bi se grijali. No, ostaje nejasno jesu li uopšte znali kako kontrolisati vatru. „Najraniji dokazi o vatri u Sjevernoj Evropi potiču tek iz perioda prije 300.000 do 400.000 godina“, napominje Tomos Proffitt, arheolog sa Univerziteta Algarve i član istraživačkog tima.
Za sada, alati i tehnike koje su ovi drevni putnici koristili da prežive u ledenom sjeveru ostaju misterija. Ali njihov poduhvat „dovodi u pitanje dosadašnje uvjerenje u arheologiji“, kaže Proffitt. „Pronaći dokaze o ljudskoj prisutnosti na Britanskim ostrvima u tom periodu zaista je iznenađujuće.“