Odluka Evropske komisije da projekat eksploatacije litija u Srbiji – poznat kao Jadar – uvrsti među 13 strateških projekata u trećim zemljama izazvala je burne reakcije javnosti, opozicije i ekoloških organizacija u Srbiji, uz jasnu poruku: „Nećete kopati!“
Vlasti u Srbiji, međutim, ne kriju zadovoljstvo. Predsjednica Skupštine Srbije Ana Brnabić izjavila je da je „to odlična vijest za zemlju“, te da će uz primjenu EU standarda „projekat Jadar donijeti do 20.000 novih radnih mjesta, bez ugrožavanja okoliša“.
Oštro su joj odgovorili iz građanskog pokreta Kreni-Promijeni, koji je u aprilu ove godine predao peticiju Delegaciji EU u Beogradu s više od 300.000 potpisa protivnika rudarenja litija. Oni tvrde da „Brisel podržava propali projekat koji se u Srbiji neće realizovati“.
„Odluka Evropske unije potkopava njene vlastite temeljne vrijednosti – demokratiju, vladavinu prava i ekološke standarde. Srbija neće pristati da postane rudarska kolonija. Jer – neće kopati“, poručili su iz pokreta.
Podsjećaju da je projekat već 2021. godine izazvao masovne proteste i blokade širom Srbije, nakon čega je bio obustavljen, ali je, kako tvrde, „političkim manipulacijama ponovo vraćen u život“.
Posebno kritikuju odnos vlasti prema narodnoj inicijativi koju je potpisalo 38.000 građana, a o kojoj se Skupština Srbije nikada nije očitovala, iako je po Ustavu to bila dužna.
Odluku EK-a osudile su i lijeve i desne opozicione stranke, koje tvrde da se „EU ponaša kolonijalno prema Srbiji“ i da „Zapad nema boljeg poslušnika od Aleksandra Vučića“.
„Ovo nije u skladu s temeljnim vrijednostima Evropske unije niti principima Akta o kritičnim mineralnim sirovinama. Vučić ponovo pokazuje da je spreman da zemlju proda za evropski PR“, navodi se u saopćenjima opozicionih stranaka.
Dok građani protestuju, vlast u Beogradu slavi evropske planove, a pitanje litija sve više postaje simbol političke borbe za suverenitet i očuvanje prirodnih resursa Srbije.