U svom govoru na Svjetskom ekonomskom forumu prošlog mjeseca, predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen više puta je naglasila potrebu da Evropska unija izgradi veću “stratešku neovisnost”. Njene poruke dolaze u trenutku rastućih tenzija s Washingtonom, nakon prijetnji američkog predsjednika Donalda Trumpa o mogućem pritisku na Dansku zbog Grenlanda, ali i najava carina evropskim zemljama koje se protive njegovoj politici.
Iako su pojedine Trumpove prijetnje u međuvremenu splasnule, u Evropi je ostao snažan osjećaj da se Unija mora pripremiti na scenarij u kojem više ne može bezrezervno računati na Sjedinjene Američke Države, posebno kada je riječ o trgovini, energiji i tehnologiji. No, analitičari upozoravaju da bi stvarno udaljavanje od SAD-a bilo izuzetno teško i skupo, piše CNN.
Duboko isprepletene veze
“Pokušali biste razmrsiti nekoliko stoljeća duboko isprepletenih društvenih, historijskih, institucionalnih, ekonomskih i finansijskih veza”, rekao je Neil Shearing, glavni ekonomist Capital Economicsa. Prema njegovim riječima, Evropa ne može sebi priuštiti samozadovoljstvo, jer bi nepredvidiv odnos Washingtona prema saveznicima mogao nadživjeti Trumpov mandat i pretvoriti evropsku zavisnost od SAD-a u ozbiljnu slabost.
Ipak, nagli prekid veza gotovo je nemoguć. Sjedinjene Američke Države imaju ogromnu ulogu u evropskoj ekonomiji, što čini svako brzo razdvajanje nerealnim i potencijalno pogubnim.
Trgovina: Amerika i dalje nezamjenjiva
Jedan od načina da smanji zavisnost od SAD-a, EU pokušava produbljivati trgovinske odnose s drugim partnerima. Nakon dugogodišnjih pregovora, Unija je potpisala trgovinske sporazume s Indijom i zemljama Mercosura. Ipak, stručnjaci upozoravaju da ti partneri ne mogu nadomjestiti američko tržište.
Prema podacima Vijeća EU, Unija i SAD imaju najveći bilateralni trgovinski i investicioni odnos na svijetu, vrijedan više od 1,68 biliona eura godišnje. Sjedinjene Američke Države su ujedno i najveće izvozno tržište za robu iz EU, uključujući automobile i farmaceutske proizvode. Njemačka, kao najveća ekonomija Unije, posebno je snažno vezana za američko tržište.
“Evropa treba SAD daleko više nego što je potrebna Washingtonu”, upozorio je Carsten Brzeski iz ING-a, ističući da je evropska ekonomija izrazito izvozno orijentisana i siromašnija vlastitim resursima.
Tehnologija: evropski zaostatak
Evropa se suočava s velikim zaostatkom u tehnologiji. Dok SAD dominira digitalnim uslugama i tehnološkim gigantima, evropske kompanije teško pariraju američkim divovima. Najvrjednija tehnološka kompanija u EU, nizozemski ASML, ima tržišnu vrijednost višestruko manju od vodećih američkih tehnoloških firmi.
Francuski zvaničnici su nedavno najavili da će smanjiti upotrebu američkih digitalnih alata poput Zooma, upravo zbog želje da se smanji zavisnost od neeuropskih aktera. No, analitičari upozoravaju da bi Evropa morala uložiti ogromna sredstva kako bi razvila vlastite “tehnološke gigante”.
Energija: nova zavisnost umjesto stare
Nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, EU je naglo smanjila zavisnost od ruskog gasa i okrenula se američkom LNG-u. Danas američki ukapljeni prirodni gas čini gotovo četvrtinu evropske potražnje, u poređenju sa samo šest posto prije nekoliko godina.
Iako ova zavisnost nije jednaka onoj koju je Evropa imala prema Rusiji, stručnjaci upozoravaju da i dalje predstavlja značajan rizik, posebno u kontekstu Trumpove sklonosti da energiju koristi kao političko i trgovinsko sredstvo.
Zaključak analitičara je jasan: Evropa može i mora graditi veću stratešku autonomiju, ali potpuno okretanje leđa Sjedinjenim Američkim Državama u ovom trenutku nije realna opcija. Umjesto naglog raskida, Unija će, čini se, morati birati dug i skup put postepene diversifikacije – svjesna da bi svaka pogrešna procjena mogla imati teške ekonomske i političke posljedice.