NASA eksperimentalni supersonični avion X-59, razvijen u partnerstvu sa Lockheed Martin, prvi put je probio zvučni zid. Konačni cilj je tihi supersonični let, koji bi omogućio i civilnim avionima da se kreću nadzvučnim brzinama bez zaglušujućeg probijanja zvučnog zida, čime bi se otvorila nova era putovanja.
Cilj testiranja novog supersoničnog aviona jeste ublažavanje snažnog udara koji nastaje prilikom probijanja zvučnog zida, što je decenijama ograničavalo supersonične letove iznad kopna. Zahvaljujući posebnom dizajnu, X-59 mogao bi omogućiti brže komercijalne letove, poput putovanja od Los Angeles do New York City za manje od tri sata.
NASA je saopćila da je probni pilot Jim 'Clue' Less upravljao letjelicom tokom leta dugog 81 minutu iznad Edwards Air Force Base. Tokom leta X-59 dostigao je brzinu od 1,1 maha, odnosno 1.147 kilometara na sat, na visini od 13.200 metara.
Međutim, uprkos prolasku ovog ključnog testa, mogućnosti letjelice za „tihi“ supersonični let još nisu u potpunosti potvrđene. Tokom leta X-59 pratila je lovačka letjelica McDonnell Douglas F-15 Eagle, čiji je snažan zvučni udar prikrio buku koju proizvodi X-59.
Daljnja ispitivanja, planirana za kraj godine, trebala bi jasnije pokazati napredak eksperimentalnog aviona u smanjenju buke.
Rušenje barijera
Prvi supersonični let u historiji izveden je 1947. godine, kada je probni pilot američkog ratnog zrakoplovstva Charles 'Chuck' Yeager upravljao avionom Bell X-1 iznad Mojave Desert. Yeager je dostigao brzinu od 1,06 maha, otvarajući novu eru u zrakoplovstvu, iako ne nužno i u komercijalnom aviosaobraćaju.
„Često se šalimo da je X-1 probio zvučni zid, a da mi sada pokušavamo da ga popravimo“, rekla je Catherine Bahm, menadžerica NASA-inog projekta „Low Boom Flight Demonstrator“, koja nadgleda razvoj X-59.
Kada se avion kreće naprijed, potiskuje molekule zraka ispred sebe. To izaziva vibracije zraka i stvara zvučne talase koji se šire od letjelice poput valova koje za sobom ostavlja čamac.
Kada letjelica probije zvučni zid, talasi pritiska zraka iza nje sabijaju se i formiraju udarni talas, koji oslobađa energiju u obliku snažnog zvučnog udara.
Zvučni udar može premašiti 110 decibela, što je približno glasnoći potpuno operativne čeličane i iznad praga na kojem većina ljudi osjeća bol u ušima.
Poznato je i da zvučni udari mogu oštetiti imovinu, na primjer razbijanjem prozora, pa čak i akvarija. Zbog toga je Federal Aviation Administration 1973. godine zabranila civilnim avionima da probijaju zvučni zid iznad teritorije Sjedinjenih Američkih Država.
Iako je Concorde, kojim su upravljale kompanije Air France i British Airways, od 1976. do 2003. godine povezivao London ili Paris sa New Yorkom, mogao je letjeti samo zato što je zvučni zid probijao iznad Atlantic Ocean.
Na kraju je povučen iz upotrebe nakon nesreće u kojoj se jedan avion srušio prilikom polijetanja sa Charles de Gaulle Airport, pri čemu su poginuli svi putnici i članovi posade.
Izuzetno dug i uzak nos aviona X-59 projektovan je tako da smanji udarni talas koji nastaje prilikom probijanja zvučnog zida. Avion koji proizvodi tiši zvučni „tupi udar“ mogao bi omogućiti komercijalne letove brže od zvuka iznad kopna.
To bi značilo da bi putnici, naprimjer, mogli stići od Los Angelesa do New Yorka za manje od tri sata, umjesto sadašnjih pet do šest sati leta. Ipak, NASA još nije objavila podatke o tome koliko je decibela proizveo prvi zvučni udar letjelice X-59.
Pored komercijalne primjene, tihi supersonični let ima i očigledne vojne prednosti, jer bi tajne misije učinio znatno teže uočljivim. NASA planira da u narednim sedmicama izvede prvi probni let X-59 u uslovima koji simuliraju stvarnu misiju. Tokom tog leta avion bi trebao dostići brzinu od 1,4 maha na visini od oko 17.000 metara.