Nedavna istraživanja putem satelitske daljinske detekcije identifikovala su 280 kamenih struktura širom Pustinja Atbai u Sudanu. Dvadeset ovih struktura ranije je identifikovano tokom terenskog rada ili neformalnih istraživanja, ali nisu bile sistematski proučavane kao dio regionalne tradicije.
Novo istraživanje sada detaljnije analizira svrhu ovih spomenika i specifičnu stočarsku kulturu koja stoji u njihovoj osnovi.
Neupadljivi kameni spomenici rasuti po pustinji
Istraživanja daljinskom detekcijom otkrila su brojne kružne kamene pogrebne spomenike, prečnika od 5 do 82 metra, širom pustinje Atbai između nubijskog Nila i Crvenog mora. Istraživači ove strukture nazivaju ograđenim pogrebnim prostorima.
Utvrđeno je nekoliko tipova. Većina ih je bila potpuno ograđena, dok je jedan tip imao samo jedan ulaz. Različiti tipovi imali su različit raspored grobnica, neki su se sastojali od složenih krugova, dok su drugi bili organizovani oko glavnog elementa, poput groba čovjeka okruženog životinjama.
Istraživači navode da bi za izgradnju ovih struktura bio potreban veliki trud, što vjerovatno ukazuje na zajednički poduhvat. U studiji se ističe da su ove građevine često postavljene blizu izvora vode, što sugeriše da su ih drevni stanovnici namjerno gradili na takvim lokacijama.
To ukazuje na nomadsku stočarsku zajednicu, jer su te lokacije bile pogodne za pašnjake i pojilišta. Iako trenutni uslovi u Sudanu otežavaju nova iskopavanja, ranija istraživanja i metoda radiokarbonskog datiranja ukazuju da strukture potiču iz perioda između 4500. i 2500. godine prije nove ere.
Širom Afrike pronađeni su slični spomenici iz tog perioda, uključujući kružne strukture u Džibuti i strukturu u Libija sa niskim kamenim zidom oko humke u centru.
Čini se da je postojanje ovih struktura posebno ograničeno na pustinju Atbai. Međutim, istraživači navode da je moguće da su kasnije prenamijenjene ili ponovo korištene, pa danas više nema tragova o tome, ili da su uništene erozijom, poplavama ili modernim rudarenjem zlata koje je uobičajeno u tom regionu.
Kultura usmjerena na goveda
Unutar iskopanih struktura arheolozi su pronašli ostatke i ljudi i goveda, pri čemu je najveći ograđeni pogrebni prostor sadržavao oko 18 grobova goveda.
Iako su pronađeni i ostaci ovaca, autori studije navode da su ljudi koji su gradili ove strukture pokazivali ponašanje snažno usmjereno na goveda, što je bilo uobičajeno za društva istočne Sahare tokom srednjeg i kasnog holocena.
Pored ostataka goveda, u regionu su pronađeni i crteži goveda na stijenama.
„Značaj stoke vidi se kroz povezanost između ljudi i stoke u pogrebnim kontekstima, kao i kroz umjetnost na stijenama koja uglavnom prikazuje goveda. Ova povezanost ostataka ljudi i goveda u pogrebnoj kulturi potvrđena je još od ranog 6. milenijuma prije nove ere u Zapadnoj pustinji“, navode autori.
Sve veća suša označila je kraj jedne ere
Uprkos prisustvu goveda u ovim ograđenim pogrebnim prostorima, pustinja Atbai danas više nije pogodna za ispašu.
Prije šest hiljada godina, međutim, pustinja Atbai prolazila je kroz tranziciju iz afričkog vlažnog perioda ka sušnijim uslovima. Tokom tog vremena region je doživio brzu dezertifikaciju, uz promjene monsunskih kiša.
Na kraju su izvori vode presušili, primoravajući stočarska društva da napuste region i migriraju u gostoljubivija područja.
Na osnovu dostupnih podataka, tradicija ograđenih pogrebnih prostora i stočarstva povezanog s njom opstala je najmanje do 3. milenijuma prije nove ere, dugo nakon regionalne kulturne podjele i trajnog završetka afričkog vlažnog perioda.
To bi moglo značiti ili da je pustinja Atbai dugo ostala utočište uprkos pomjeranju monsuna prema jugu, ili da pogoršanje klime nije imalo tako snažan utjecaj na demografiju u ovom dijelu Sahare kao što se obično pretpostavlja