Na prvi pogled, Netflixov Wayward izgleda kao standardni kriminalistički binge: tinejdžeri nestaju, policajac istražuje, tajne izlaze na vidjelo. Ali ispod površine, serija je mnogo jezivija. Toni Collette nije samo zastrašujuća, ona koristi toksični žablji otrov dok mali grad Tall Pines ključa pod kultnim ponašanjem svojih stanovnika. I dok je osam epizoda serije čudno, zlokobno i pomalo ludo, to je samo vrh ledenog brijega stvarnih tragedija na kojima se temelji, piše Collider.
Iza centralne misterije Waywarda krije se oštar prikaz industrije “problematične tinejdžerske” terapije, čije se decenijsko zlostavljanje tek sada počinje otkrivati. Ove ustanove nisu samo neuredne škole sa lošom hranom i nemarnim savjetnicima; to su institucije sa dokumentovanom historijom zlostavljanja, zanemarivanja i smrtonosnih ishoda, sve pod maskom “ponašajne reforme”. Serija ne skriva užas koji se krije iza njihovih zatvorenih vrata, a zahvaljujući iskustvima kreatorke i glavne glumice Mae Martin, čak i nevjerovatni dijelovi imaju prizvuk autentičnosti.
Hawthorne Academy u seriji je posebna, Collette je tiranska direktorica sa kompleksima majke, savjetnici su emocionalno “lobotomizirani” kako bi mogli bolje zlostavljati učenike, a dijetetska pravila uključuju neobične zabrane i smeđu hranu. I dok je sve to pretjerano i pomalo smiješno, strašan dio je koliko je inspirisano stvarnim događajima.
Takvi programi zaista postoje, a njihovi “dosijei” su zastrašujući. Trinity Teen Solutions u Wyomingu platila je višemilionsku nagodbu nakon što su bivši učenici opisali grube kazne i rad prikriven kao terapija. U Utahu je od 2021. godine najmanje sedmoro tinejdžera preminulo u ovakvim ustanovama, od preventabilnih bolesti ili dok su nadzirani zbog suicidalnih misli, sve tragedije koje pokazuju koliko lako ranjiva djeca mogu “proći kroz pukotine” ovih sistema.
Ipak, industrija i dalje radi. U SAD desetine škola i “wilderness programa” nastavlja funkcionisati pod atraktivnim etiketama poput “terapije” ili “ponašajne intervencije”, dok se iza marketinga kriju taktike koje podsjećaju na priručnike kultova: javno ponižavanje, prisilna izolacija i psihološki pritisak. Mnoge od ovih metoda potiču iz eksperimenta iz 1970-ih, Synanona, čije metode kontrole postale su model današnje industrije rehabilitacije tinejdžera.
Wayward koristi ovu stvarnost i dramatizuje manipulaciju i kontrolu, čineći užas ne samo temom za naslove i sudske spise, već nečim što gledatelj osjeti u kostima.