Novi film Christophera Nolana, adaptacija Homerove „Odiseje“, stigao je u kina, a zahvaljujući impresivnoj glumačkoj postavi pozicionira se kao jedno od najvažnijih filmskih ostvarenja ovog desetljeća.
Klasični ep grčkog pjesnika Homera, nastao u 8. stoljeću prije nove ere, tokom godina je doživio brojne filmske i televizijske adaptacije.
Nolan je za ovaj projekat koristio isključivo IMAX kamere, dok je produkcija uključivala izradu ogromnog animatronskog kiklopa i replike Trojanskog konja, kao i snimanje na autentičnim lokacijama.
Iako se očekuje da će Nolanova verzija biti jedna od najznačajnijih, ona svakako nije jedina. Postoji nekoliko zapaženih adaptacija, od kojih svaka donosi drugačiju interpretaciju Homerovog djela, piše „Collider“.
„Ulysses: A Dark Odyssey“ iz 2018. godine
Kvalitet originalnog književnog djela ne garantuje uspjeh svake njegove adaptacije.
„Ulysses: A Dark Odyssey“ moderna je i mračna verzija priče koja prati vojnika koji se vraća iz rata s amnezijom. Ubrzo otkriva da je njegova supruga Penelopa, koju tumači Anamaria Marinca i koje se samo djelimično sjeća, nestala.
Potraga ga vodi kroz Taurus City, smješten u izmišljenim Sjedinjenim Evropskim Državama.
Film se često navodi kao ostvarenje koje nije uspjelo iskoristiti potencijal zanimljive početne ideje. Kritike su bile usmjerene na glumu, zbunjujuću montažu i scenarij, dok je vizuelni stil ocijenjen kao solidan.
Najveće razočarenje proizlazi upravo iz činjenice da osnovni koncept filma nije razvijen na uvjerljiv način.
„The Odyssey“ iz 1992. godine
Verzija iz 1992. godine nalazi se između vjerne adaptacije i serije koja samo preuzima određene motive iz Homerovog epa. Ipak, dovoljno je bliska izvorniku da se, uprkos izmjenama, može smatrati njegovom ekranizacijom.
Radnja prati mladića Jaya Zieglera, kojeg glumi Illya Woloshyn, koji nakon pada u komu ulazi u svijet snova.
Ondje započinje putovanje oblikovano prema Homerovoj priči, s ciljem povratka u stvarni svijet i bijega iz mističnog Donjeg svijeta.
Serija je zamišljena kao vedra avantura namijenjena mlađoj publici, a emitovana je tokom tri sezone.
Autori Warren Easton i Paul Vitols prilagodili su ep širem krugu gledalaca i omogućili djeci da se upoznaju s ovom pričom. Televizijski format ujedno je omogućio detaljniji razvoj likova i njihovih avantura.
„Ulysses“ iz 1954. godine
Iako naslov sugeriše rimsku verziju mita, ova adaptacija prilično vjerno prati Homerov ep.
Film je snimljen 1954. godine pa danas vizuelno može djelovati zastarjelo, ali upravo ta estetika doprinosi atmosferi koja odgovara drevnoj priči.
Veoma precizno prati izvorno djelo, što mu daje osjećaj autentičnosti, ali mu nedostaje upečatljiv element koji bi ga izdvojio od drugih verzija.
Najznačajnija razlika jeste ime glavnog junaka, koji se zove Ulysses, a ne Odisej. Tumači ga Kirk Douglas.
Adaptacije koje priču smještaju u novo okruženje ili joj pristupaju iz drugačije perspektive često ostaju upečatljivije, pa ovaj film, uprkos vjernosti originalu, može djelovati manje pamtljivo od pojedinih drugih verzija.
Miniserija „The Odyssey“ iz 1997. godine
Homerov ep je veoma opsežan i podijeljen u 24 pjevanja, zbog čega je cijelu priču teško sažeti u jedan film. Miniserija iz 1997. godine taj je problem riješila dužim televizijskim formatom.
Glavni junak ovdje se zove Odisej, a tumači ga Armand Assante. Radnja veoma vjerno prati izvorno djelo, možda čak i preciznije od filma iz 1954. godine.
Uvjerljivosti prikaza doprinijela je upotreba praktičnih efekata, što je predstavljalo značajan uspjeh za jednu miniseriju iz tog perioda, posebno u scenama s mitskim bićima poput kiklopa i Skile.
Režiser Andrej Končalovski uspio je stvoriti povezanu i preglednu verziju „Odiseje“, što je predstavljalo veliki poduhvat s obzirom na tadašnji budžet i raspoloživu tehnologiju.
Ova miniserija i danas se smatra jednom od najboljih adaptacija Homerovog epa.
„Odissea“ iz 1968. godine
Evropska miniserija „Odissea“ smatra se ekranizacijom koja je bila ispred svog vremena.
Režiseri Franco Rossi, Mario Bava i Piero Schivazappa uspješno su prenijeli Homerovu priču na male ekrane.
Miniserija se izdvaja brojem epizoda jer se sastoji od osam nastavaka, od kojih svaki obrađuje jedan važan dio radnje.
Takav format autorima je omogućio detaljnu razradu priče i posvećivanje pažnje pojedinačnim događajima i likovima.
Serija je snimana u Evropi, zbog čega lokacije djeluju autentično i podsjećaju na mjesta na kojima se odvija radnja epa.
„Odissea“ se zato smatra uspješnom adaptacijom, kako u narativnom tako i u vizuelnom smislu.
„The Return“ iz 2024. godine
Jedan od novijih projekata zasnovanih na Homerovom djelu je film „The Return“, u kojem glavne uloge tumače Ralph Fiennes, Juliette Binoche i Charlie Plummer.
Film je prošao relativno nezapaženo, uprkos tome što Odiseja glumi Ralph Fiennes.
Radnja je usmjerena isključivo na Odisejev povratak kući, gdje se prerušava kako bi se suočio s proscima koji žele preuzeti njegovo kraljevstvo i oženiti njegovu suprugu.
Ovo je i jedna od rijetkih ekranizacija koja uključuje scenu s Odisejevim psom Argom.
Usmjerenost na završni dio epa omogućila je režiseru Ubertu Pasoliniju da detaljnije obradi taj dio priče.
Fiennes je ocijenjen kao gotovo savršen izbor za ulogu ostarjelog Odiseja, a za ulogu se temeljito pripremao. Predanost filmske ekipe izvornom djelu rezultirala je vjernom i cijenjenom adaptacijom.