Najnovija otkrića pokazuju da ova gošća iz drugog zvjezdanog sistema sa sobom nosi veliko iznenađenje, neuobičajeno visoku koncentraciju metanola, jednostavne vrste alkohola.
Kometa 3I/Atlas, treći potvrđeni međuzvjezdani objekat koji je projurio našim susjedstvom, polako se vraća u duboki svemir, ali podaci koje je ostavila za sobom i dalje fasciniraju astronome. Nakon što je uočena u julu 2025. godine, naučnici su mjesecima analizirali ovu ledenu putnicu kako bi bolje razumjeli njen sastav. Najnovija otkrića pokazuju da ova gošća iz drugog zvjezdanog sistema sa sobom nosi veliko iznenađenje, neuobičajeno visoku koncentraciju metanola, jednostavne vrste alkohola.
Ovo otkriće pruža rijedak uvid u hemijske uslove koji vladaju u dalekim planetarnim sistemima i nudi priliku da zavirimo u procese stvaranja planeta izvan našeg doma.
Otisak prsta drugog Sunčevog sistema
Koristeći golemi sistem radioteleskopa ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) u Čileu, tim naučnika posmatrao je kometu krajem 2025. godine dok se približavala Suncu. Kako je Sunčeva svjetlost zagrijavala njenu zaleđenu površinu, led se počeo pretvarati direktno u plin, stvarajući užareni oblak plina i prašine poznat kao koma. Analizom tog oblaka astronomi mogu identifikovati hemijske “otiske prstiju” tvari od kojih je kometa sazdana.
Vodeći autor istraživanja, Nathan Roth s Američkog univerziteta, slikovito je opisao značaj ovog posmatranja.
"Posmatrati 3I/ATLAS je kao uzeti otisak prsta iz drugog Sunčevog sistema. Detalji otkrivaju od čega je sazdana, a ona je prepuna metanola na način koji inače ne viđamo kod kometa u našem sistemu", izjavio je Roth.
Neuobičajen hemijski potpis
Istraživački tim fokusirao se na dvije molekule koje se često nalaze u kometama: metanol, jednostavni alkohol, i vodikov cijanid, organski spoj koji sadrži dušik. Podaci su otkrili da je omjer metanola i vodikovog cijanida iznosio između 70 i 120, što svrstava 3I/Atlas među komete najbogatije metanolom ikada proučavane.
Ovaj neuobičajeno visok omjer snažno sugerira da je ledeni materijal od kojeg je kometa nastala formiran u hemijskim uslovima bitno drugačijim od onih koji su oblikovali većinu kometa u našem Sunčevom sistemu. Vjerovatno potiče iz područja koje je bilo znatno hladnije, što je omogućilo efikasno stvaranje i očuvanje leda bogatog metanolom. Ovom neobičnom hemijskom profilu doprinose i ranija posmatranja svemirskim teleskopom James Webb, koja su pokazala da je u komi komete dominirao ugljikov dioksid dok je bila dalje od Sunca.
“Mini-komete” u oblaku prašine
Visoka rezolucija teleskopa ALMA omogućila je naučnicima da prouče i kako se različite molekule oslobađaju s komete. Pokazalo se da vodikov cijanid uglavnom isparava direktno s jezgre, što je uobičajeno ponašanje i za komete iz našeg sistema. Metanol, međutim, pokazuje drugačiju dinamiku.
On se oslobađa i s jezgre, ali i s malih, ledenih zrnaca prašine koja lebde unutar kome. Ta sitna zrnca djeluju poput svojevrsnih “mini-kometa”. Kako ih Sunce zagrijava, njihov led se pretvara u plin, oslobađajući dodatne količine metanola u okolni oblak. Iako je slično ponašanje zabilježeno i ranije, ovo je prvi put da su naučnici tako detaljno pratili procese isparavanja plinova s jednog međuzvjezdanog objekta.