Naučnici su objavili rezultate prve sveobuhvatne studije drevne DNA srednjovjekovnih slavenskih populacija koja otkriva porijeklo Slavena i doseljavanje Hrvata na istočnu obalu Jadrana. Studija međunarodnog tima od oko 40 istraživača iz Njemačke, Austrije, Poljske, Češke i Hrvatske objavljena je 3. septembra 2025. u uglednom časopisu Nature.
Sekvenciranjem više od 550 drevnih genoma potvrđeno je da su se Slaveni doselili s prostora južne Bjelorusije i sjeverne Ukrajine, prvenstveno uz gornji tok Dnjepra. Migracije su započele u 6. stoljeću i proširile se od Baltika do Balkana te od Labe do Volge. Genetski podaci pokazuju da se proces doseljavanja u Hrvatskoj razlikovao od onoga u sjevernim slavenskim regijama. Dok je u Poljskoj i istočnoj Njemačkoj dolazak Slavena gotovo u potpunosti izmijenio genetsku sliku lokalnog stanovništva, u Hrvatskoj su se doseljenici više miješali s domaćim zajednicama, stvarajući hibridne populacije, prenosi Večernji.
„Drevna DNA iz Hrvatske pokazuje značajan priliv istočnoevropskog porijekla, ali ne i potpunu genetsku zamjenu. Istočnoevropski doseljenici miješali su se s lokalnim stanovništvom, stvarajući nove, hibridne zajednice. Analize pokazuju da udio doseljenog stanovništva u današnjim balkanskim populacijama često iznosi oko polovice, što naglašava složenu demografsku historiju regije“, navode istraživači iz Instituta Max Planck za evolutivnu antropologiju.
Posebno važni nalazi dolaze s arheološkog lokaliteta Velim kod Zadra. „Neki od najstarijih grobova pokazuju tragove novih istočnoevropskih doseljenika, ali i do 30 posto starijeg, lokalnog stanovništva. To potvrđuje da slavenska migracija u Hrvatskoj nije bila osvajački val, već dugotrajan proces miješanih brakova i prilagodbe“, ističe dr. sc. Radomir Jurić.
Akademik Mario Šlaus dodaje da su Hrvati na Jadran stigli u drugoj polovini 7. stoljeća, iako neki tragovi ukazuju i na ranija doseljavanja.
„Za razliku od drugih zajednica, Hrvati su tokom migracija rado prihvatali i došljake i starosjedioce. Egalitarizam je vladao u zajednicama, pa su jedni uz druge sahranjivane genetski različite osobe“, pojašnjava Šlaus.
Studija otkriva i da slavenske migracije nisu imale karakter vojnih pohoda. Umjesto osvajanja, doseljenici su gradili nove zajednice u fleksibilnim društvenim okvirima, često organiziranim oko proširenih porodica i srodničkih veza.
„Slavenska ekspanzija nije bila monolitna, nego mozaik različitih grupa koje su se prilagođavale lokalnim uvjetima. To sugerira da nikada nije postojao jedinstveni slavenski identitet, već mnogi“, ističe Zuzana Hofmanová, jedna od autorica studije.
Prema Johannesu Krauseu, direktoru Instituta Max Planck, širenje Slavena „vjerovatno je bio posljednji veliki demografski događaj kontinentalnih razmjera koji je trajno preoblikovao genetski i jezički pejzaž Evrope“. Novi genetski dokazi omogućavaju naučnicima da popune praznine koje su ostale u historiji i arheologiji te da prate stvarni opseg slavenskih migracija, čiji tragovi i danas žive u jezicima, kulturama i DNA miliona ljudi širom Evrope.