U izvještaju objavljenom danas, Komitet Vijeća Evrope za sprječavanje mučenja (CPT) poziva vlasti na državnom, entitetskom i kantonalnom nivou u Bosni i Hercegovini da izdaju jasnu izjavu o nultoj toleranciji prema mučenju i zlostavljanju pritvorenika, obezbijede ciljanu obuku o tehnikama ručne kontrole, uvedu audio-vizuelno snimanje svih policijskih intervjua i bolje regulišu upotrebu sile i nezavisnu procjenu proporcionalnosti njene upotrebe.
Primarni cilj izvještaja, zasnovanog na posjeti Bosni i Hercegovini u septembru 2024. godine, bio je ispitati postupanje prema pritvorenicima, kao i prema osuđenicima i pritvorenicima koji se nalaze u zatvorskim ustanovama. Ispitana je i situacija stanovnika tri ustanove socijalne zaštite u oba entiteta koja čine državu (Federacija Bosne i Hercegovine i Republika Srpska (RS)), kao i situacija stranih državljana lišenih slobode prema nacionalnom imigracionom zakonu.
Dokumentovano zlostavljanje u pritvoru
Tokom posjete, odbor je primio brojne navode o fizičkom zlostavljanju pritvorenika od strane policajaca u oba entiteta. Navodno zlostavljanje se uglavnom sastojalo od šamara, udaraca šakama, nogama, udaraca palicama i iz cijevi pištolja ili jurišnih pušaka u različite dijelove tijela. Primarno su ga nanosili pripadnici specijalnih interventnih jedinica kantonalne specijalne interventne policije Sarajeva i Tuzle, žandarmerije i antiterorističke jedinice policije Republike Srpske (SAJ). Odbor zaključuje da su osobe lišene slobode od strane ovih agencija za provođenje zakona izložene riziku od fizičkog zlostavljanja i pretrpljavanja teških povreda.
Odbor primjećuje trend smanjenja broja zatvorenika u državnim i entitetskim zatvorskim sistemima i tekuće napore renoviranja, ali poziva na prestanak korištenja obloženih ćelija s luđačkim košuljama u zatvoru Zenica i ističe ispodprosječne uslove u pritvorskom dijelu zatvora u Tuzli, uključujući prenatrpanost, lošu ventilaciju, neadekvatnu higijenu i održavanje, štetočine i nedovoljan broj zdravstvenog osoblja. Također ponavlja zabrinutost zbog de facto produžene segregacije pritvorenica zbog fragmentiranog zatvorskog sistema. Preporučuje posebne medicinske preglede kako bi se identificirali rizici, uključujući potrebe za mentalnim zdravljem i prethodno seksualno ili drugo nasilje zasnovano na spolu.
Uslovi u domovima za socijalnu zaštitu nisu zadovoljavajući.
CPT je utvrdio izuzetno loše životne uslove u sva tri posjećena doma socijalne zaštite, s ozbiljnim nedostacima u održavanju, čistoći i higijeni . Najgori uslovi bili su u paviljonima IV i V u Višegradu, gdje su uočeni oronuli objekti, polomljen namještaj i užasna higijena, uključujući štićenike koji leže u prljavoj posteljini, bez osnovnih predmeta poput jastuka ili posteljine, a u nekim slučajevima su pronađeni i goli. CPT smatra da uslovi u ove dvije jedinice mogu predstavljati nehumano i ponižavajuće postupanje i poziva na hitna poboljšanja. Također je zatražio hitnu akciju u slučaju u kojem je štićenica bila vezana za krevet nekoliko godina . Odbor poziva na smanjenje upotrebe sredstava za sputavanje i alternativne mjere za sprječavanje samopovređivanja.
Teško fizičko zlostavljanje
Uslovi za strane državljane pritvorene u montažnom kontejneru na sarajevskom aerodromu bili su izuzetno loši, uključujući i majku s malom djecom koja je bila zatočena tri dana bez aktivnosti ili vježbanja na otvorenom. Odbor je pozvao vlasti da taj objekt zamijene odgovarajućim objektom za zadržavanje. U imigracijskom pritvorskom centru Lukavica, nekoliko pritvorenika je navelo na teško fizičko zlostavljanje stranog državljanina s ozbiljnim mentalnim poremećajem od strane osoblja obezbjeđenja, koji je pronađen u kritičnom stanju u disciplinskoj samici i kojem je hitno bila potrebna psihijatrijska njega.
U svom odgovoru, vlasti Bosne i Hercegovine fokusirale su se na dešavanja poput obuke policijskih službenika o sprječavanju zlostavljanja i stvaranja efikasnijih sistema za prijavljivanje i istragu navoda o nedoličnom ponašanju policije. Odgovor također uključuje ažurirane informacije o uspostavljanju preventivnog mehanizma za sprječavanje mučenja unutar Institucije ombudsmana Bosne i Hercegovine, kao i o njegovom osoblju i operacionalizaciji.