Međunarodni tim naučnika, predvođen Sijiom Caijem s Odsjeka za astronomiju Univerziteta Tsinghua, objavio je otkriće galaksije koja je nastala prije otprilike 11,5 milijardi godina.
Svemir se tokom milijardi godina neprestano razvija, a zahvaljujući njegovom širenju, naučnici mogu zaviriti duboko u prošlost, gotovo do samih početaka. Povremeno, međutim, otkriju nešto što se ne uklapa u dosadašnje razumijevanje kozmosa. Upravo se to dogodilo s galaksijom koja bi mogla sadržavati sveti gral astronomije, prve zvijezde ikada stvorene.
Galaksija je gotovo potpuno „bez metala“, što je snažan pokazatelj da bi se u njoj mogle nalaziti zvijezde prve generacije, poznate kao Populacija III. Zvijezde Populacije III smatraju se prvom generacijom zvijezda formiranih u ranom svemiru, a njihov ključni sastojak je odsustvo „metala“, odnosno elemenata težih od vodika i helija.
Budući da se teži elementi stvaraju isključivo unutar zvijezda ili tokom njihovih eksplozija (supernova), prva generacija zvijezda ih, po definiciji, nije mogla sadržavati. Kozmolozi decenijama tragaju za ovim zvijezdama, obično u periodu poznatom kao „Doba reionizacije“, do milijardu godina nakon Velikog praska, kada je svemir bio vrlo mlad.
Iznenađenje naučnika nastalo je kada su pronašli kandidata za takvu galaksiju čak dvije milijarde godina nakon Doba reionizacije. Do tada je, prema teoriji, bezbroj zvijezda trebalo završiti svoj život i „zagaditi“ okolni plin i prašinu metalima.
Koristeći podatke prikupljene Svemirskim teleskopom James Webb, Vrlo velikim teleskopom (VLT) i teleskopom Subaru, tim je identificirao galaksiju nazvanu CR3. Njezin spektralni potpis bio je jedinstven u poređenju sa svim drugim galaksijama iz tog razdoblja.
Analiza je pokazala izuzetno čiste linije vodika i helija, ali gotovo potpuni nedostatak metala poput kisika. Gornja granica metaličnosti zvijezda u CR3 iznosi tek 0,7% metaličnosti našeg Sunca, što je čini najsiromašnijom galaksijom poznatom iz perioda „kozmičkog podneva“.
Galaksija se čini izuzetno mladom, starom tek oko dva miliona godina, male mase i gotovo bez prašine, sve karakteristike koje teorijski modeli predviđaju za prve galaksije.
Ključno pitanje je: kako je CR3 uspjela izbjeći „zagađenje“ metalima milijardama godina nakon što su prve zvijezde počele nastajati i umirati širom svemira? Autori studije vjeruju da je odgovor u njenoj lokaciji. CR3 se nalazi u „podgustom području“, odnosno izoliranom džepu u svemiru. Ta izolacija omogućila joj je stvaranje vlastite prve generacije zvijezda, nezavisno od ostatka svemira.
Iako su potrebna dodatna istraživanja za potvrdu ovih nalaza, ovo otkriće predstavlja ogroman korak naprijed. Ako se potvrdi da CR3 zaista sadrži zvijezde Populacije III, naučnicima će biti znatno lakše proučavati ove fascinantne objekte, jer su pronađeni mnogo bliže nego što se ikada očekivalo.
Ovo otkriće moglo bi u potpunosti promijeniti naše razumijevanje evolucije ranog svemira.