Jedna fotografija određenog dijela svemira, čekana punih pet godina, promijenila je sve. Dan prije odbrane svoje doktorske teze, Benjamin Pope, vanredni profesor na australijskom Univerzitetu Macquarie, dobio je snimak napravljen pomoću Vrlo velikog teleskopa u Čileu. Prikazivao je dvostruki zvjezdani sistem okružen spiralnom maglinom prašine, koja je podsjećala na zmiju koja jede vlastiti rep. Taj sistem je nazvan Apep, po egipatskom bogu haosa.
Sada je NASA-in svemirski teleskop James Webb (JWST) pružio još fascinantniji prikaz Apepa, a podatke su analizirala dva nova naučna rada objavljena na platformi arXiv. Naučnici su novim posmatranjima došli do još zadivljujućeg otkrića – Apep je zapravo trostruki, a ne dvostruki zvjezdani sistem, kako se ranije mislilo.
Nasilne smrti masivnih zvijezda
Zvijezde koje su mnogo masivnije od Sunca završavaju svoj život kao supernove, ali neposredno prije eksplozije ulaze u takozvanu Wolf-Rayet fazu, tokom koje izbacuju svoje vanjske slojeve u obliku snažnih zvjezdanih vjetrova. Ta faza traje samo nekoliko hiljada godina, što je treptaj oka na kosmičkoj vremenskoj skali, prije nego što zvijezda eksplodira, objašnjava Pope u članku za The Conversation.
Mnoge masivne zvijezde postoje u binarnim sistemima. Kada se njihovi vjetrovi sudare, sabijaju gas i formiraju prašinu bogatu ugljikom. Ta se prašina širi i kroz orbitalno kretanje formira spiralne magline.
Očekivalo se da će Apep imati sličnu strukturu, kao što je otkrio i koautor navedenih radova Peter Tuthill, ali to nije bio slučaj.
Neočekivana simetrija i iznenađujući sastav
Infracrvena slika JWST-a otkrila je široki stožac prašine oblikovan ne jednom, nego dvjema Wolf-Rayet zvijezdama, od kojih svaka ima jednako snažne vjetrove. Slika, obojena prema temperaturi, prikazala je crvenkastiju, hladniju tvar u vanjskim slojevima.
U prvom od dva nova istraživanja, koje je vodio Yinuo Han s američkog Caltecha, pozadinska prašina je povezana sa zvijezdama, a sam Apep je smješten dalje od Zemlje nego što se ranije mislilo, što znači da je mnogo sjajniji nego što se pretpostavljalo. U drugom istraživanju, koje je vodio Ryan White sa Univerziteta Macquarie, mapirane su orbite i identificirana su tri sloja prašine, savršeno ravnomjerno raspoređena unutar vrtložne strukture. Uočena je i “rupa” u tim slojevima - trag treće, udaljenije zvijezde.
Podaci s teleskopa JWST tako potvrđuju da je Apep trostruki zvjezdani sistem, što mijenja naše dosadašnje razumijevanje smrti zvijezda i porijekla kosmičke prašine.