Eritritol, zaslađivač koji se nalazi u svemu, od proteinskih pločica do energetskih napitaka, dugo se smatrao sigurnom i bezopasnom zamjenom za šećer.
Stekao je reputaciju idealnog rješenja za one koji žele smanjiti unos kalorija. Međutim, nova naučna saznanja pokazuju da bi ovaj sveprisutni zaslađivač mogao tiho narušavati jednu od najvažnijih zaštitnih linija tijela, s potencijalno ozbiljnim posljedicama po zdravlje srca i povećanim rizikom od moždanog udara.
Studija provedena na Univerzitetu Colorado otkrila je da eritritol može direktno oštetiti ćelije krvno-moždane barijere, ključnog sistema koji štiti mozak od štetnih supstanci iz krvotoka, a istovremeno propušta neophodne hranljive materije.
Naučnici su u laboratorijskim uslovima izložili ćelije ove barijere koncentracijama eritritola koje se tipično nalaze u krvi nakon konzumacije samo jednog bezalkoholnog pića zaslađenog ovim jedinjenjem. Rezultat je bila zabrinjavajuća lančana reakcija oštećenja koja bi mozak mogla učiniti znatno ranjivijim na stvaranje krvnih ugrušaka, glavnog uzroka ishemijskog moždanog udara.
Utječe na zdravlje krvnih sudova
Istraživanje je pokazalo da eritritol djeluje na nekoliko štetnih nivoa. Prije svega, izaziva oksidativni stres, preplavljujući ćelije visoko reaktivnim molekulama poznatim kao slobodni radikali, dok istovremeno slabi prirodne antioksidativne odbrambene mehanizme organizma. Ovaj dvostruki efekt narušava normalnu funkciju ćelija, a u nekim slučajevima može dovesti i do njihove smrti.
Zabrinjavajući je i utjecaj eritritola na sposobnost krvnih sudova da regulišu protok krvi. Zdravi krvni sudovi dinamički se šire i sužavaju prema potrebama organa, održavajući ravnotežu pomoću dva ključna molekula, azotnog oksida, koji podstiče opuštanje sudova, i endotelina-1, koji izaziva njihovo sužavanje.
Studija je pokazala da eritritol remeti ovaj sistem. Smanjuje proizvodnju azotnog oksida i istovremeno povećava nivo endotelina-1. Posljedica su jako suženi krvni sudovi, što može mozgu ograničiti dotok kiseonika i hranljivih materija.
Istraživanje takođe ukazuje na to da eritritol narušava prirodnu odbranu organizma protiv stvaranja krvnih ugrušaka. Ćelije oslobađaju tkivni aktivator plazminogena (t-PA), protein koji razgrađuje krvne ugruške prije nego što izazovu štetu. Rezultati pokazuju da eritritol ometa ovaj ključni zaštitni mehanizam.
Oprezno s korištenjem zaslađivača
Rezultati iz laboratorija potvrđuju zabrinjavajući trend koji su već zabilježile velike studije na ljudima. Istraživanje provedeno na hiljadama ispitanika otkrilo je da osobe s povišenim nivoom eritritola u krvi imaju gotovo dvostruko veći rizik od srčanog udara ili drugih ozbiljnih kardiovaskularnih događaja.
Uprkos zabrinutostima, eritritol i dalje uživa poseban status među zaslađivačima. Tehnički, riječ je o šećernom alkoholu, prirodnom jedinjenju koje se nalazi u voću i koje tijelo samo proizvodi u malim količinama.
Proizvođači ga preferiraju jer je vrlo sličan šećeru – pruža približno 80 posto njegove slatkoće bez pretjerano intenzivnog ukusa, što olakšava upotrebu u receptima. Regulatorne agencije, uključujući Evropsku agenciju za bezbjednost hrane, odobrile su eritritol kao siguran za konzumaciju.
Iako naučnici upozoravaju da je istraživanje provedeno na izolovanim ćelijama, a ne na stvarnim ljudima, rezultati ipak otvaraju ozbiljna pitanja. Zaslađivači poput eritritola mogu pomoći u kontroli tjelesne težine, ali ako njihova redovna upotreba potencijalno oštećuje krvno-moždanu barijeru, to bi moglo imati značajne zdravstvene posljedice.
Stručnjaci ističu da je, dok se ne razjasne svi potencijalni efekti, preporučljivo pristupati ovom naizgled bezopasnom zaslađivaču s dozom opreza.