Najnovije sezonske prognoze ukazuju na mogućnost znatnog slabljenja polarnog vrtloga tokom zime 2026/27. godine. Ako se takav scenario ostvari, povećale bi se šanse za češće prodore hladnog zraka i obilnije snježne padavine širom Evrope.
Polarni vrtlog je ogromna zona izuzetno hladnog zraka i niskog pritiska koja se nalazi u stratosferi iznad Arktika. Kada je snažan, zadržava hladne zračne mase na krajnjem sjeveru. Međutim, kada oslabi ili se poremeti, hladan zrak može se spustiti prema Evropi i izazvati intenzivne hladne valove.
Uloga Super El Niña
Najnovija posmatranja u tropskom dijelu Tihog okeana pokazuju da fenomen El Niño ubrzano jača. Procjenjuje se da bi temperaturne anomalije površine mora mogle premašiti +4 °C, što se smatra karakteristikom izuzetno snažnog, odnosno takozvanog Super El Niña.
Ova pojava mijenja atmosfersku cirkulaciju iznad sjevernog Pacifika i podstiče stvaranje velikih atmosferskih talasa koji se šire prema stratosferi. Oni mogu oslabiti polarni vrtlog i povećati vjerovatnoću pojave iznenadnog stratosferskog zagrijavanja (SSW), fenomena koji često prethodi snažnim hladnim valovima u Evropi.
Istovremeno, kvazibijenalna oscilacija (QBO) nalazi se u svojoj pozitivnoj fazi, sa snažnim zapadnim vjetrovima u tropskoj stratosferi. U normalnim okolnostima to doprinosi jačanju i stabilizaciji polarnog vrtloga. Međutim, prisustvo Super El Niña moglo bi ublažiti taj efekat, jer toplotne anomalije iz Pacifika dodatno opterećuju njegovu strukturu i povećavaju rizik od njegovog značajnog slabljenja tokom druge polovine zime.
Naučnici prate i stanje morskog leda na Arktiku, posebno u Barencovom i Karskom moru. Istraživanja pokazuju da je polarni vrtlog statistički osjetljiviji kada je količina leda u tim područjima manja. Sezonske prognoze Evropskog centra za srednjoročne vremenske prognoze (ECMWF) za jesen 2026. pokazuju izražena negativna odstupanja, što dodatno pojačava mogućnost nestabilne zime.
Šta pokazuju sezonski modeli?
Najnovije simulacije stratosferskih vjetrova ukazuju na postepeno slabljenje polarnog vrtloga od decembra prema januaru. Prema prognozama, njegov intenzitet mogao bi sredinom zime pasti znatno ispod prosjeka, što otvara mogućnost njegovog djelimičnog raspada ili potpunog kolapsa.
Ako se ovaj scenario ostvari, najveće šanse za prodore ledenog zraka imat će sjeverna i centralna Evropa. Velika Britanija, Skandinavija, Njemačka i Poljska mogle bi se suočiti sa znatno više snijega i mraza nego što je uobičajeno.
Kada je riječ o Balkanu, situacija je i dalje neizvjesna. Iako se jugoistočna Evropa nalazi južnije, zimske prilike uveliko će zavisiti od položaja anticiklonalnih blokada iznad Atlantika i sjeverne Evrope. Ako se uspostave povoljni atmosferski uslovi, hladne zračne mase mogle bi stići i do Balkana, donoseći snijeg čak i u nižim predjelima.
Kombinacija Super El Niña, specifičnih stratosferskih vjetrova i smanjenog obima arktičkog leda statistički povećava vjerovatnoću izraženijih zimskih epizoda. Ipak, meteorolozi naglašavaju da će pouzdanija prognoza biti moguća tek krajem jeseni, kada će modeli preciznije prikazati kretanje zračnih masa iznad Evrope i Mediterana.