Pobjeda Pétera Magyara na mađarskim parlamentarnim izborima u martu, kojom je okončana šesnaestogodišnja vladavina Viktora Orbána, dočekana je s olakšanjem u mnogim evropskim prijestolnicama.
Njegova današnja posjeta Berlinu i sastanak s njemačkim kancelarom Friedrichom Merzom (CDU) predstavlja prvi veliki test za novu mađarsku vladu. Nakon početnog političkog olakšanja, pažnja je sada usmjerena na konkretna očekivanja, obnovu narušenih odnosa i buduću saradnju po ključnim evropskim pitanjima, od podrške Ukrajini do reformi Evropske unije.
Analitičari navode da su očekivanja kancelara Merza od premijera Magyara prilično jednostavna: da Mađarska u doglednoj budućnosti ne stvara političke probleme na nivou EU, što se prvenstveno odnosi na važne strateške odluke u vezi s Ukrajinom i sljedećim Višegodišnjim finansijskim okvirom (VFO). Dok je Orbán često privlačio pažnju vetima i njegovanjem bliskih veza s Rusijom i Konom, od Magyarove Mađarske očekuje se da ponovo postane predvidljiv, pouzdan i konstruktivan partner.
Njemačko-mađarski odnosi posljednjih godina bili su ozbiljno narušeni zbog politike blokada u EU i NATO-u, nazadovanja demokratije, nedostataka u vladavini prava, te rastućeg pritiska na njemačke investitore izvan automobilske industrije. Berlin stoga traži promjene na ekonomskom i institucionalnom planu, uključujući poboljšanje investicione klime i napredak u borbi protiv korupcije.
Šta Magyar želi od Njemačke?
Očekivanja, međutim, nisu jednostrana jer i Budimpešta u Berlin dolazi s jasnim zahtjevima. U središtu je deblokada sredstava EU koja su bila zamrznuta tokom Orbánovih godina zbog kršenja načela vladavine prava. Magyar se nada podršci Njemačke i Evropske pučke stranke za postupno ukidanje nametnutih mjera uslovljenosti. Nova vlada je već postigla određeni napredak jer je prošlog petka odblokirano ukupno 16,4 milijarde evra prethodno blokiranih sredstava, ali otprilike polovina kohezionih fondova i dalje ostaje zamrznuta. Zauzvrat, Budimpešta mora provesti opsežne reforme u području pravosuđa i institucionalnog nadzora.
Nova vlada se nalazi pod značajnim domaćim pritiskom dok pokušava demontirati strukture iz Orbánove ere i održati ekonomsku stabilnost.
Ključni evropski politički ciljevi Budimpešte su oslobađanje preostalog novca, osiguravanje povoljnih pozicija u pregovorima o budžetu EU, te pridruživanje evrozoni do 2030. godine, što pokazuje nastojanje zemlje da se uhvati korak s evropskim mainstreamom.
Ukrajina kao test novog mađarskog smjera
Hoće li mađarska politička preorijentacija uspjeti, najvjerovatnije će se vidjeti na njenoj politici prema Ukrajini. Iako je Magyarova vlada već odustala od blokade finansijskog paketa EU za Ukrajinu vrijednog 90 milijardi evra, Budimpešta i dalje odbija podržati otvaranje pregovora o pristupanju EU s Kijevom zbog spora oko prava mađarske manjine u zapadnoukrajinskoj regiji Zakarpatje.
Hoće li Mađarska u budućnosti djelovati kao konstruktivan partner ili ponovno kao kočničar, uveliko će zavisiti od uspjeha tekućih bilateralnih pregovora između Budimpešte i Kijeva prije sastanka Evropskog vijeća u junu.
Stručnjaci ističu da stvarni značaj promjene vlasti u Mađarskoj leži u njenom simboličkom utjecaju na Evropu. Nakon šesnaest godina neliberalne vladavine i autokratizacije, mađarski birači su jasno odbacili taj politički smjer i izrazili želju za liberalnom demokratijom i evropskim integracijama.
To se ocjenjuje i kao važno upozorenje u vrijeme kada milioni birača širom Evrope razmatraju povjeravanje vlasti radikalno desnim snagama.
Njemački kancelar Friedrich Merz primit će danas mađarskog premijera uz vojne počasti, a visoko na dnevnom redu bit će bilateralni odnosi, kontinuirana podrška Ukrajini te evroatlantska sigurnost. Magyar već sutra putuje u Pariz na sastanak s francuskim predsjednikom Emmanuelom Macronom.