Više od četiri godine nakon početka rata u Ukrajini i uvođenja evropskih sankcija ruskom čeliku, Belgija i dalje ostaje značajan uvoznik ruskih čeličnih proizvoda zahvaljujući izuzeću koje omogućava ruskom gigantu NLMK da nastavi snabdijevati svoje evropske pogone jeftinim čeličnim pločama.
Uprkos širokom paketu sankcija Evropske unije protiv Rusije, Belgija se protivi pokušajima sankcionisanja kompanije NLMK i njenog vlasnika Vladimira Lisina, jednog od najbogatijih ruskih oligarha. Belgijske vlasti strahuju da bi takve mjere mogle ugroziti radna mjesta i ekonomsku stabilnost pojedinih regija, dok kritičari smatraju da se na taj način nastavlja finansijska podrška ruskim poslovnim interesima.
Zašto je NLMK važan Evropi?
NLMK svoje evropske čeličane snabdijeva poluproizvodima iz Rusije. Riječ je o čeličnim pločama koje se dalje obrađuju u gotove proizvode. Iako je većina ruskog čelika obuhvaćena sankcijama, ovaj segment ostao je izuzet od zabrana.
Evropska unija je krajem 2023. godine odlučila da postepeno ukine uvoz ruskih čeličnih ploča, a krajnji rok za potpuno ukidanje postavljen je za 30. septembar 2028. godine.
Trenutno Rusija učestvuje sa oko 58 posto ukupnog uvoza čeličnih ploča u EU iz trećih zemalja. Trećina tog uvoza završava u Belgiji, dok su među najvećim uvoznicima još Italija, Danska, Francuska i Češka.
Ko je Vladimir Lisin?
Vladimir Lisin, vlasnik NLMK-a, nalazi se među najbogatijim ljudima svijeta. Prema Bloombergovom indeksu milijardera iz juna 2026. godine, njegovo bogatstvo procjenjuje se na 23,5 milijardi dolara.
Iako su ga sankcionisale Ukrajina, Kanada i Australija, Evropska unija ga nije stavila na listu sankcionisanih osoba. Prema navodima diplomatskih izvora, njegovo ime se više puta spominjalo tokom rasprava o sankcijama, ali nikada nije konačno uvršteno na listu.
Belgijsko Ministarstvo vanjskih poslova otvoreno priznaje da ima rezerve prema sankcionisanju Lisina, navodeći da bi takva odluka imala ozbiljne posljedice po radna mjesta, lance snabdijevanja i industrijske pogone u Belgiji.
Evropske podjele oko sankcija
Dok pojedine članice smatraju da sankcije trebaju maksimalno oslabiti rusku ekonomiju, drugi upozoravaju da bi posljedice mogle pogoditi i evropske kompanije.
Zvaničnici EU ističu da je osnovni cilj sankcija vršenje pritiska na Rusiju i podrška Ukrajini, dok belgijska strana naglašava potrebu zaštite vlastite privrede.
Osim Belgije, NLMK ima pogone i u Danskoj, Italiji i Francuskoj, što dodatno komplikuje raspravu o mogućim sankcijama protiv kompanije i njenog vlasnika.
Postoje alternative
Stručnjaci navode da bi evropske kompanije mogle nabavljati čelične ploče iz Kine, Indije ili Brazila. Međutim, prelazak na nove dobavljače zahtijevao bi vrijeme i dodatne troškove.
U međuvremenu, NLMK planira nova ulaganja u Evropi. Prema pisanju belgijskog lista L’Echo, kompanija razmatra investiciju od 1,2 milijarde eura u održivu proizvodnju čelika u Belgiji, ali za realizaciju projekta očekuje značajnu podršku belgijske vlade i Evropske unije.