Astronomi se nadaju da su pronašli novog kandidata za devetu planetu Sunčevog sistema, koja bi se mogla skrivati u našoj relativnoj blizini.
Ovaj hipotetički svijet, nazvan “Planeta Y”, mogao bi biti približno veličine Zemlje, a ne isključuje se ni mogućnost postojanja ranije spominjane “Planete X”, za koju se već dugo sumnja da postoji negdje u području Kajperovog pojasa.
Ako se to pokaže tačnim, Sunčev sistem bio bi bogatiji ne za jednu, nego za dvije nove planete.
Potraga za devetom planetom u Sunčevom sistemu počela je nakon otkrića Neptuna 1846. godine, a privremeno je završena tridesetih godina prošlog vijeka otkrićem Plutona, koji je kasnije, 2006. godine, degradiran u status patuljaste planete. Potraga je ponovo oživjela 2016. godine, kada su astronomi s Caltecha, Majk Braun i Konstantin Batigin, iznijeli hipotezu o Planeti Devet, sugerirajući da neobične orbite dvanaest velikih objekata izvan Neptuna uzrokuje gravitacijsko privlačenje masivnog, skrivenog tijela.
Sada, u studiji objavljenoj 21. augusta u časopisu Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, druga grupa istraživača tvrdi da je otkrila dokaze o potpuno novom kandidatu za Planetu Devet (P9), kojeg su nazvali Planeta Y. Ovaj hipotetički svijet, koji bi se također nalazio unutar Kajperovog pojasa, mogao bi biti oko dva puta bliži Zemlji nego Planeta X, a možda je i sličniji našoj planeti po veličini.
Tim je do ovog zaključka došao analizom orbita 50 objekata iz Kajperovog pojasa (KBO) i otkrio da su nagnuti oko 15 stepeni u odnosu na ostale planete Sunčevog sistema. Jedino objašnjenje za taj nagib mogla bi biti skrivena planeta, tvrde istraživači.
“Ovaj rad nije otkriće planete, ali jeste otkriće zagonetke za koju je planeta najvjerovatnije rješenje,” rekao je Amir Siraj, vodeći autor studije i astrofizičar s Princetona, za CNN.
Manja od Zemlje, veća od Merkura
Prema njihovim proračunima, Planeta Y vjerovatno je stenoviti svijet čija je masa između Merkura i Zemlje. To je znatno manje od procijenjene mase Planete X, za koju se smatra da je gasoviti div i do deset puta masivniji od Zemlje.
Istraživači navode da se Planeta Y možda nalazi 100 do 200 puta dalje od Sunca nego Zemlja, što nije mnogo dalje od Neptunove orbite (30 puta udaljenije od Zemljine), a ipak je znatno bliže nego što bi to bila Planeta X, koja je vjerovatno barem 400 puta udaljenija od Sunca. Na tim udaljenostima obje planete bi odbijale vrlo malo svjetlosti prema Zemlji, što ih čini izuzetno teškim za direktno uočavanje.
Ako zaista postoji, Planeta Y mogla bi biti nagnuta do 10 stepeni u odnosu na orbitalnu ravan osam poznatih planeta, što dodatno otežava njeno otkrivanje, navodi se u studiji.
Potrebno više dokaza
Ne slažu se, međutim, svi sa ovom novom hipotezom.
Samantha Lawler, astronomkinja s Univerziteta u Regini (Kanada), izjavila je za CNN da nalazi nisu “odlučujući”, uglavnom zbog malog uzorka objekata iz Kajperovog pojasa koji su obuhvaćeni istraživanjem. Patrik Sofia Likavka, astronom s Univerziteta Kindai u Japanu, specijalizovan za ovu oblast, dodao je da je Planeta Y “vjerovatna”, ali da je potrebno više posmatranja da bi se smatrala stvarnom mogućnošću.
Da bi se potpuno dokazalo postojanje Planete Y ili Planete X, istraživači će morati ili direktno posmatrati ove skrivene svjetove, ili pronaći znatno više objekata iz Kajperovog pojasa koji se uklapaju u uočene obrasce.
To možda neće potrajati dugo zahvaljujući novooperativnoj opservatoriji “Vera C. Rubin” u Čileu, koja je počela skenirati noćno nebo najvećom digitalnom kamerom na svijetu. Mnogi stručnjaci smatraju da će ovaj teleskop u narednim godinama otkriti hiljade novih objekata na rubu Sunčevog sistema, što bi moglo pružiti ključne dokaze za potvrdu ovih teorija.
“Mislim da će u prve dvije do tri godine misije opservatorija donijeti presudne rezultate. Ako se Planeta Y nalazi u vidnom polju teleskopa, moći ćemo je direktno otkriti,” rekao je Siraj.
Ako, pak, istraživači u tom periodu ne pronađu ono što traže, obe teorije mogle bi biti trajno odbačene.
Ostali kandidati za “devetu planetu”
Planeta Y nije jedini alternativni kandidat za P9 koji se pojavio posljednjih godina, ali su svi dosad uglavnom odbačeni.
U maju su istraživači otkrili slab infracrveni signal koji bi mogao ukazivati na devetu planetu, ali je taj nalaz odbijen jer bi objekt morao orbitirati oko Sunca u ravni okomitoj na ostale planete, što je izuzetno malo vjerovatno.
Postoji i mogućnost da se više “lutajućih” planeta, koje su izbačene iz drugih zvjezdanih sistema i zatim zarobljene gravitacijom Sunca, skriva još dalje od našeg sistema. Proračuni Siraja iz 2023. pokazali su da bi u spoljnim dijelovima Sunčevog sistema moglo biti mjesta za čak pet stenovitih svjetova sličnih Zemlji.
Neki astronomi su, međutim, predložili alternativna objašnjenja za Planetu Xm poput ideje da gravitacijski poremećaji potječu od male crne rupe ili nepoznatog oblika gravitacije. Drugi pak smatraju da bi nepoznata planeta mogla biti manja nego što mislimo, ali s desetinama mjeseca koji kruže oko nje.
S druge strane, neki stručnjaci vjeruju da nedavna otkrića nekoliko patuljastih planeta u Kajperovom pojasu, uključujući 2017 OF201 i 2023 KQ14, smanjuju vjerovatnoću postojanja Planete X, jer se njihovo kretanje ne uklapa u očekivane obrasce te teorije.