Evropa se suočava s novom, surovom stvarnošću u kojoj više nije sigurno da su Sjedinjene Američke Države kičma NATO saveza – organizacije koja je gotovo 80 godina garantovala sigurnost kontinenta.
Javno neprijateljstvo bivšeg predsjednika Donalda Trumpa prema ukrajinskom predsjedniku Volodimiru Zelenskom, njegova spremnost da podrži ruskog lidera Vladimira Putina i nedavni komentari u kojima dovodi u pitanje odbranu NATO saveznika „ako ne plate“ natjerali su evropske lidere da razmišljaju o nečemu što je donedavno bilo nezamislivo – može li se SAD smatrati pouzdanim sigurnosnim partnerom u trenutku kada se kontinent suočava s najvećim ratom od 1940-ih?, pita se CNN.
Može li NATO opstati bez SAD-a?
NATO bez SAD-a nije bespomoćan – savez ima više od milion vojnika i modernu vojnu opremu iz 31 druge države članice. Pored toga, Evropa ima ekonomske i tehnološke kapacitete da se brani bez oslanjanja na Washington, tvrde analitičari.
Prema NATO-ovim podacima, SAD i Njemačka su najveći finansijski doprinosioci vojnom budžetu, civilnom budžetu i investicijama u sigurnost, sa skoro 16% udjela svaka, dok ih slijede Velika Britanija (11%) i Francuska (10%). Analitičari tvrde da Evropa ne bi imala problem da nadoknadi gubitak američkog doprinosa.
Ako bi evropske zemlje udružile resurse i investirale u pravu opremu, Evropa bi mogla predstavljati ozbiljnu konvencionalnu i nuklearnu prijetnju Rusiji, rekao je Ben Schreer, direktor za Evropu pri Međunarodnom institutu za strateške studije (IISS).
„Evropa sama ima kapacitet da prikupi resurse potrebne za odbranu – pitanje je samo da li je spremna na to,“ rekao je Schreer.
Kraj transatlantske solidarnosti?
Više od 75 godina i kroz administracije 14 različitih američkih predsjednika, uključujući i prvi Trumpov mandat, SAD su bile glavna veza koja je držala NATO na okupu.
Tokom Hladnog rata, američki vojnici su služili kao odvraćanje od sovjetske ekspanzije, a NATO-ove operacije na Balkanu 1990-ih oslanjale su se na američke trupe i zračnu podršku. Do početka drugog Trumpovog mandata, Washington je predvodio pomoć Ukrajini.
Međutim, analitičari sada upozoravaju da bi ta decenijama duga transatlantska solidarnost mogla biti dovedena u pitanje.
Trumpov sukob sa Zelenskim – nakon kojeg je obustavio američku pomoć Ukrajini – „djelovao je kao dublji raskol, ne samo s Ukrajinom, već i s američkom strategijom 'slobodnog svijeta' koja traje od Trumana do Reagana,“ rekao je Dan Fried, bivši američki pomoćnik državnog sekretara za Evropu.
Bivši NATO zvaničnik John Lough smatra da se radi o još dubljoj podjeli u savezu.
„Čini se da SAD sada posmatraju Evropu više kao konkurenta, rivala, nego kao saveznika,“ rekao je Lough, dodajući da zbog toga postoji određena sumnja u američku posvećenost NATO-u.
„Jednom kada počnete da gubite dio te posvećenosti, u suštini gubite je u potpunosti,“ zaključio je.
Neki u Evropi čak počinju postavljati pitanje da li bi Washington trebalo smatrati ‘na neki način neprijateljem’, rekao je Lough.
Je li NATO bez SAD-a zapravo jači?
Međutim, neki analitičari tvrde da bi NATO bez SAD-a mogao biti čak i snažniji.
„Čim američki saveznici shvate da više ne mogu vjerovati u američku zaštitu, požurit će da sami izgrade svoje kapacitete,“ napisao je Moritz Graefrath, stručnjak za sigurnost i vanjsku politiku na Global Research Institute.
„U tom smislu – možda pomalo paradoksalno – povlačenje SAD-a moglo bi stvoriti još jaču, a ne slabiju Evropu,“ dodao je.
Premijer Poljske Donald Tusk, članice NATO-a, vjeruje da je taj proces već započeo.
„Evropa kao cjelina je uistinu sposobna pobijediti u bilo kojem vojnom, finansijskom ili ekonomskom sukobu s Rusijom – jednostavno smo jači,“ rekao je uoči samita Evropske unije.
Vojna moć Evrope
Ako bi Evropa uspostavila vlastitu vojnu silu, ona bi bila izuzetno moćna.
Nakon SAD-a, Turska ima najveće oružane snage u NATO-u sa 355.200 aktivnih vojnika, a slijede je Francuska (202.200), Njemačka (179.850), Poljska (164.100), Italija (161.850), Velika Britanija (141.100), Grčka (132.000) i Španija (122.200).
Pored toga, Francuska i Velika Britanija imaju nuklearne snage, dok Evropa raspolaže više od 2.000 borbenih aviona, uključujući i najmodernije F-35.
Kada je riječ o mornarici, dok Rusija ima samo jedan stari nosač aviona, Velika Britanija sama ima dva moderna nosača sposobna za lansiranje F-35B aviona. Francuska, Italija i Španija takođe posjeduju nosače aviona ili amfibijske brodove sposobne za lansiranje borbenih aviona.
Takođe, evropske članice NATO-a posjeduju savremene tenkove, uključujući njemačke Leoparde i britanske Challengere, te moćne krstareće rakete SCALP/Storm Shadow, koje su se već dokazale na ratištu u Ukrajini.
Šta slijedi?
Neki analitičari vjeruju da su Trumpove prijetnje o povlačenju SAD-a iz NATO-a samo taktički pritisak kako bi evropski saveznici povećali ulaganja u odbranu.
Slična situacija već se dogodila tokom Trumpovog prvog mandata, kada je prijetio povlačenjem američkih trupa iz Južne Koreje ako Severna Koreja ne odustane od nuklearnog programa. Međutim, kada Kim Jong Un nije popustio, SAD su nastavile s vojnom prisutnošću u regionu.
Slično bi moglo da se desi i u Evropi – čak i ako Trump na trenutak pokuša da se približi Putinu, dugoročno bi se NATO mogao oporaviti i nastaviti svojim putem, tvrde stručnjaci.
„Ako Putin pokuša da prevari Trumpa previše, čak bi i Donald mogao to da shvati,“ zaključio je Schreer.