Sedam podzemnih tunela starih oko 1.600 godina otkriveno je nedavno ispod Aja Sofije tokom tekućih restauratorskih radova. Ovo otkriće pruža rijedak uvid u infrastrukturu spomenika iz ranog vizantijskog perioda, iz vremena kada je ovo zdanje bilo centralna crkva Istočnog rimskog carstva.
Turski ministar kulture i turizma, Mehmet Nuri Ersoy, potvrdio je da radovi na očuvanju Aja Sofije i Plave džamije napreduju pod strogim naučnim nadzorom. Dok je restauracija Plave džamije (Sultanahmet) uspješno završena, složen proces u Aja Sofiji nastavlja se prema planu, a otkrivanje podzemne mreže tunela pokazalo se kao najupečatljiviji rezultat dosadašnjeg rada.
Naučni nadzor i moderna tehnologija
Ersoy je naglasio da se sve aktivnosti provode transparentno, uz nadzor akademskih savjetodavnih odbora. U Aja Sofiji je postavljena ogromna skela koja pokriva oko 11.000 kvadratnih metara fasade. Analize su identifikovale neadekvatne maltere na bazi cementa iz ranijih intervencija, koji su pažljivo uklonjeni sa skoro 2.800 kvadratnih metara površine.
Laboratorijska istraživanja otkrila su materijale iz rane i srednje bizantijske, kao i osmanske faze. Zanimljivo je da su za obnovu naručene ručno izrađene cigle, proizvedene identičnim historijskim tehnikama. Također, georadarska istraživanja i digitalno modelovanje korišteni su za procjenu stabilnosti konstrukcije.
Podzemni tuneli: Skriveni bizantijski sloj
Zvaničnici su potvrdili veliko interesovanje javnosti za podzemne prostore, uključujući tunele i hipogeum (podzemnu grobnu strukturu).
Naučni timovi su očistili i dokumentovali tri podzemne prostorije povezane s mrežom tunela dugih stotinama metara.
Tokom 2025. godine iz tunela je izvučeno više od 1.000 tona zemlje.
U području Vezirskog vrta uklonjene su dodatne 102 tone zemlje iz grobnog kompleksa koji se sastoji od centralnog hodnika i simetričnih komora.
Profesor Hasan Firat Diker objasnio je da ovih sedam tunelskih pravaca potiče iz ranog vizantijskog perioda, što dodatno potvrđuje kompleksnost gradnje ovog arhitektonskog čuda.
Ojačanje kupole i minareta
Radovi na kupoli, koja se smatra jednim od najvećih inženjerskih dostignuća u historiji, su intenzivirani. Svaki kamen na sjeveroistočnom minaretu je pojedinačno dokumentovan, restauriran i vraćen na mjesto. Unutar spomenika postavljena je skela visoka 43,5 metara kako bi se pristupilo unutrašnjosti kupole, dok privremeni čelični krovni sistemi štite neprocjenjive mozaike od vremenskih uticaja.
Restauracija Plave džamije privedena kraju
Za razliku od Aja Sofije, radovi na Plavoj džamiji su završeni. Ersoy je ovaj projekat opisao kao najobuhvatniji u posljednjih 400 godina. Džamija je tokom radova ostala otvorena za vjernike i posjetioce, uprkos strukturnim popravkama na svih šest minareta i obnovi 400 tona olovnog krovnog pokrivača.