Na nekoliko hiljada metara ispod površine Atlantskog okeana nalazi se jedno od najmračnijih ekoloških naslijeđa prošlog stoljeća. Stotine hiljada bačvi ispunjenih radioaktivnim otpadom decenijama leže na morskom dnu, a francuski naučnici sada upozoravaju da bi njihov sadržaj, s vremenom, mogao prodrijeti u morski ekosistem i završiti u prehrambenom lancu, a posredno i na tanjirima miliona ljudi širom svijeta.
Odmah nakon Drugog svjetskog rata, između 1946. i 1990. godine, evropske države, među kojima su bile Francuska i Velika Britanija, sistematski su odlagale radioaktivni otpad u Atlantski okean. Bačve s otpadom bile su zapečaćene slojevima asfalta i betona te spuštane u dubokomorske rovove na oko 4.000 metara dubine, približno 650 kilometara od francuske obale.
Kasnije je nadzor nad tim procesom preuzela Agencija za nuklearnu energiju (NEA), međuvladina organizacija koja danas okuplja 34 zemlje članice. Pod okriljem NEA-e 1967. godine provedeno je prvo testno odlaganje, nakon čega su uvedena stroža pravila pakovanja. Kao glavno područje odlaganja određen je vanjski dio Biskajskog zaljeva.
Razmjeri problema mjere se kvadrilionima Prema dostupnim procjenama, tokom 15 godina u sjeveroistočni Atlantik odloženo je oko 42 petabekerela niskoaktivnog radioaktivnog otpada, što odgovara 42 kvadriliona radioaktivnih raspada u sekundi. Veći dio otpada sadržavao je tritij, oblik zračenja koji se smatra relativno bezopasnim, ali oko dva posto otpada činila je alfa radijacija, koja je potencijalno opasnija ako uđe u organizam.
Bačve su odavno izvan predviđenog vijeka trajanja Kontejneri u koje je otpad bio pohranjen nikada nisu bili zamišljeni kao trajno rješenje. Projektovani životni vijek bačvi iznosio je između 20 i 26 godina, što znači da su danas daleko izvan granica planirane izdržljivosti.
Naučnici upozoravaju da posebno zabrinjavaju radionuklidi poput stroncija-90, koji u organizmima oponaša kalcij te se lako ugrađuje u kosti morskih životinja, čime se kontaminacija širi kroz cijeli prehrambeni lanac.
Francuska naučna ekspedicija u potrazi za odgovorima U junu ove godine istraživački tim Francuskog nacionalnog centra za naučna istraživanja (CNRS) isplovio je na brodu L’Atalante u četverosedmičnu misiju. Uz pomoć autonomnog podvodnog robota UlyX, naučnici su locirali ukupno 3.355 bačvi. Fotografije otkrivaju da su mnoge bačve zahrđale, deformisane ili obrasle morskim organizmima, dok je na nekoliko njih uočeno curenje bitumena, smjese korištene za zatvaranje otpada.
Hiljade uzoraka s različitih dubina Tokom ekspedicije prikupljeno je ukupno 1.321 galon morske vode, 345 uzoraka sedimenta te 19 bioloških uzoraka, među kojima su bile ribe i račići. Uzorci su uzimani sve do dubine od 4.700 metara.
Iako su prva mjerenja na brodu pokazala nivo zračenja blizak prirodnoj pozadini, detaljne laboratorijske analize će potrajati mjesecima. Osim radioaktivnih tvari, istraživači će analizirati i prisutnost PFAS-a, skupine "vječnih hemikalija" koje se povezuju s razvojem karcinoma.
Nepoznati dugoročni efekti na ekosistem i ljude Iako stručnjaci ističu da je trenutni rizik za ljude nizak zbog velike dubine, dugoročne posljedice ostaju neizvjesne. Posebnu zabrinutost izazivaju radionuklidi s dugim poluživotom, poput plutonija-241 (13 godina), cezija-137 (30 godina) te uranija-238, čija radioaktivnost traje čak 4,5 milijardi godina.
Zbog tih rizika, naučna zajednica planira novu ekspediciju za iduću godinu, koja bi trebala dati precizniju procjenu stvarne prijetnje za morski okoliš i zdravlje ljudi.