Dok se Evropa još vraćala iz praznične letargije, prvi potezi predsjednika Sjedinjenih Američkih Država Donalda Trumpa u 2026. godini šokirali su evropske diplomate i ogolili slabosti Evropske unije u svijetu u kojem međunarodno pravo sve brže gubi smisao.
Trumpova operacija protiv režima Nicolása Madura u Venezueli, uz istovremeno dovođenje u pitanje NATO-a, prijetnje Iranu i Kubi te otvorene ambicije prema Grenlandu, izazvale su gotovo potpunu tišinu u Bruxellesu. Posebno je odjeknula njegova izjava da mu „međunarodno pravo nije potrebno“, što mnogi u Evropi vide kao direktan udar na poredak na kojem je EU decenijama gradila svoj identitet.
Evropska unija u svijetu sile
Evropska unija, koja godišnje proizvodi više od 2.000 direktiva, uredbi i zakonskih akata, u svijetu u kojem dominira gola sila rizikuje da postane politički irelevantna. U američki dominiranom poretku, gdje pravila vrijede samo dok odgovaraju najjačima, evropski zakonodavni mehanizam prijeti da postane puki birokratski relikt.
Prvi dani 2026. godine, prema riječima evropskih diplomata, još jednom su pokazali paralizu evropskog rukovodstva pred američkim predsjednikom koji otvoreno tvrdi da ga može ograničiti samo vlastiti osjećaj „moralnosti“.
Trump nije karikatura
Jedan evropski diplomata, koji je govorio pod uvjetom anonimnosti, upozorio je da je pogrešno Trumpa i njegov tim prikazivati kao neozbiljne ili haotične aktere.
„Evropski mediji često ih predstavljaju kao nesposobne ili čak lude. To je pogrešno. Oni su vrlo sposobni i jasno znaju šta žele“, rekao je diplomat, naglasivši da je njihova misija jednostavna – maksimalno štititi interese Sjedinjenih Američkih Država, bez obzira na saveznike.
Prema njegovim riječima, Washington više ne pokazuje interes da bude „dobar partner“ Evropi, te je spreman da kritizira, prijeti i vrši pritisak kad god to smatra potrebnim.
Ukrajina kao ključna kočnica
Centralni problem koji paralizira evropski odgovor je Ukrajina. Iako EU godinama govori o strateškoj autonomiji, sigurnost kontinenta i dalje u velikoj mjeri zavisi od NATO-a i američke vojne podrške.
Evropskim liderima je jasno da bi otvoreno suprotstavljanje Trumpu u ovom trenutku moglo ugroziti ionako krhke pokušaje postizanja primirja u Ukrajini. Upravo zbog toga, pitanje novog odnosa Zapada prema SAD-u nikada nije ozbiljno otvoreno na strateškom nivou.
Macronova upozorenja, ali slab utjecaj
Francuski predsjednik Emmanuel Macron jedan je od rijetkih evropskih lidera koji otvoreno upozorava da SAD nastoje podijeliti svijet na interesne sfere i da se udaljavaju od pravila koja su sami decenijama promovirali.
Macron je poručio da Evropa ne smije prihvatiti „novi kolonijalizam“ i da mora snažnije ulagati u vlastitu stratešku autonomiju. Međutim, njegova politička slabost u Francuskoj i blokiran parlament znatno su umanjili težinu njegovih poruka u Bruxellesu.
Evropa bez glasa i izvan svojih granica
Kritičari upozoravaju da EU gubi relevantnost i izvan evropskog kontinenta. U Gazi nema nikakvu ulogu u mirovnim planovima, iako je najveći donator pomoći. U Iranu se svodi na deklarativne poruke i pozive na smirenost, bez stvarnog utjecaja na događaje na terenu.
Dodatni problem predstavljaju unutrašnje podjele. Na Trumpove poteze reagiraju različiti evropski zvaničnici – predsjednica Evropske komisije, predsjednik Evropskog vijeća i šefica evropske diplomatije – često neusaglašeno i bez jedinstvene političke težine.
Izjavu Kaje Kallas o potrebi poštivanja međunarodnog prava nije podržala ni cijela Evropska unija, jer je Mađarska odbila da joj se pridruži.
Svijet bez evropskih vrijednosti
„Svijet više ne funkcioniše po evropskim vrijednostima. Pravila su se promijenila, a Evropa još uvijek traži svoje mjesto“, upozorio je jedan visoki diplomat.
Analitičari zaključuju da se Evropska unija suočava s egzistencijalnim pitanjem: može li u svijetu u kojem dominira sila, a ne pravo, opstati kao politički relevantan akter – ili će ostati nijemi posmatrač dok drugi prekrajaju globalni poredak.