Državna energetska kompanija Ujedinjenih Arapskih Emirata, Adnoc, pojavila se kao glavni kandidat za kupovinu ruskog kontrolnog udjela u jedinoj srpskoj rafineriji nafte, dok Beograd sve više frustrira odugovlačenje Moskve pod američkim sankcijama.
Adnoc, odnosno Nacionalna naftna kompanija Abu Dhabija, glavni je contender za preuzimanje udjela u Naftnoj industriji Srbije (NIS), reklo je četvero ljudi upoznatih s predloženim sporazumom za Financial Times.
Vrijednost NIS-a
Iako je Adnoc favorit za kupovinu NIS-a, operatora rafinerije u Pančevu i glavnog uvoznika sirove nafte u Srbiji, srpska kompanija nastavlja razgovore i s drugim potencijalnim ponuđačima, uključujući mađarsku nacionalnu naftnu grupu MOL, reklo je dvoje od tih ljudi.
Iako vrijednost posla nije jasna, NIS u svom posljednjem izvještaju za 2024. navodi imovinu od 4,7 milijardi dolara, od čega se oko 2,6 milijardi odnosi na udio ruskih vlasnika.
Sudbina NIS-a visi o koncu još od januara, kada je kompanija bila zahvaćena američkim sankcijama usmjerenim protiv Rusije. Američko ministarstvo finansija pozvalo je ruske vlasnike da prodaju svoj udio u NIS-u kao dio napora da se ugroze ruski prihodi od nafte.
Problemi NIS-a su se produbili kada Washington nije produžio izuzeća koja su kompaniji omogućavala rad, što je prisililo NIS da u petak obustavi proizvodnju nafte.
NIS, koji isporučuje veliku većinu naftnih derivata u Srbiji, u 56-postotnom je vlasništvu dvije Gazpromove podružnice, uglavnom Gazprom Nefta, dok vlada Srbije drži oko 30 posto, a ostatak pripada malim dioničarima.
Sankcije uništavaju NIS
Sankcije su dovele do povećanih napetosti između vlasnika NIS-a, reklo je dvoje ljudi bliskih kompaniji, pri čemu su srpski zvaničnici sve frustriraniji ruskim suvlasnicima zbog stalnog odgađanja prodaje koja bi mogla riješiti problem.
"Činilo se da su nevoljni da (pregovaraju) sve do samog kraja, iako nije nedostajalo potencijalnih kupaca i bilo je dovoljno vremena da se posao dogovori“, rekao je jedan od njih.
Ovaj stav se promijenio tek posljednjih sedmica, reklo je dvoje ljudi upoznatih s razgovorima. Ipak, izvori bliski srpskom vrhu doveli su u pitanje da li je ruska strana zaista spremna da proda.
U saopštenju od 3. decembra Gazprom Neft je naveo da NIS posluje „uz punu podršku Vlade Srbije“ i opisao je saradnju kao "konstruktivnu“. U saopštenju se ne spominje moguća prodaja.
Uključivanje Adnoca proizlazi iz bliskih odnosa UAE-a i Srbije, a ne iz strateških ili poslovnih razloga, rekao je još jedan izvor upoznat s procesom.
Adnoc je tokom protekle godine pokušao sklopiti međunarodne poslove vrijedne oko 40 milijardi dolara preko svoje podružnice XRG, koja nastoji izgraditi globalni biznis u oblasti hemije, gasa i nisko-ugljičnih tehnologija.
Ali svaki potencijalni potez za NIS, ako do njega dođe, desio bi se preko glavnog poslovanja, a ne preko XRG-a, sugerisao je taj izvor.
Rusi oklijevaju
Preferencija Srbije bila bi da sama otkupi preostali udio u NIS-u, ali njihovi ruski suvlasnici nerado prodaju njima, reklo je dvoje ljudi upoznatih s pitanjem.
Beograd ne želi ići putem nacionalizacije iz straha od izazivanja negativnog raspoloženja javnosti.
Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, saveznik Kremlja, postavio je rok do sredine januara da Gazprom Neft proda svoj udio ili će se suočiti sa stavljanjem pod državnu upravu.
Ali je također prošlog mjeseca izjavio da Srbija treba „po svaku cijenu izbjeći nacionalizaciju i konfiskaciju imovine“, ali ponuditi višu cijenu za ruski udio ako dogovor s stranim kupcem ne uspije.
Susjedi Srbije suočili su se sa sličnim problemima otkako je Washington u oktobru uveo zasebne sankcije ruskim naftnim kompanijama Lukoilu i Rosneftu. Lukoil posjeduje važne rafinerije u Bugarskoj i Rumuniji, kao i drugu energetsku infrastrukturu u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Sjevernoj Makedoniji.
Adnoc nije želio komentirati dogovor. NIS i Gazprom Neft nisu odgovorili na zahtjeve za komentar, prenio je FT.