Ogroman sistem rotirajućih okeanskih struja u sjevernom Atlantiku ponaša se neobično – vjerovatno zato što se približava tački preokreta, pokazuje nova analiza morskih školjki.
Sjevernoatlantski subpolarni vrtlog (North Atlantic Subpolar Gyre) ima ključnu ulogu u prenosu toplote prema sjevernoj hemisferi i dio je većeg sistema struja poznatog kao Atlantska meridionalna cirkulacija (AMOC). Ali, prema novom istraživanju objavljenom 3. oktobra u časopisu Science Advances, ovaj vrtlog gubi stabilnost još od 1950-ih, što znači da bi njegovo kruženje moglo znatno oslabiti u narednim decenijama.
„To je veoma zabrinjavajuće“, izjavila je dr. Beatriz Arellano Nava s Univerziteta u Exeteru. „Subpolarni vrtlog je sistem koji može dostići tačku preokreta. Ako oslabi, moglo bi doći do češćih ekstremnih vremenskih prilika, posebno u Evropi, te promjena u obrascima padavina.“
Iako je dio AMOC-a, subpolarni vrtlog može doživjeti prelomnu tačku i nezavisno od njega. Klimatske posljedice za Evropu bile bi slične onima koje bi izazvao kolaps AMOC-a, iako nešto blaže. „Čak i bez potpunog urušavanja AMOC-a, slabljenje subpolarnog vrtloga moglo bi značajno promijeniti klimu“, upozorava Arellano Nava.
Slična pojava već se dogodila tokom Malog ledenog doba u 13. i 14. stoljeću, kada je vrtlog naglo oslabio. To razdoblje bilo je jedno od najhladnijih nakon posljednjeg ledenog doba, prosječne temperature pale su za oko 2°C, a rijeke i luke širom Evrope i Sjeverne Amerike zimi su se smrzavale, izazivajući glad i društvene krize.
Danas su uslovi drugačiji, ali naučnici upozoravaju da bi posljedice ponovnog slabljenja vrtloga mogle biti ozbiljne.
Za potrebe studije, istraživači su analizirali hemijski sastav školjki vrsta Arctica islandica i Glycymeris glycymeris, koje u svojim slojevima čuvaju podatke o promjenama u okeanu. Na osnovu 25 skupova podataka, naučnici su otkrili dva perioda nestabilnosti vrtloga — jedan u 1920-im, a drugi koji traje i danas.
„Ako vidite gubitak stabilnosti praćen naglom promjenom, to su rani znaci da se približava velika promjena u sistemu“, zaključila je Arellano Nava.