Dosad se smatralo da su vojnici umirali od hladnoće, gladi i tifusa, ali sada je otkriveno da su bolovali i od još dvije bolesti.
Povlačenje Napoleona Bonapartea i Francuske velike armije iz Rusije 1812. godine bio je katastrofalan događaj koji je označio početak kraja njegovog carstva i lične dominacije u Evropi, pri čemu je poginulo oko 300.000 vojnika od otprilike pola miliona, koliko ih je bilo na početku pohoda.
Nova studija, u kojoj su naučnici koristili DNK iz zuba 13 francuskih vojnika sahranjenih u masovnoj grobnici u glavnom gradu Litvanije, Vilniusu, na ruti povlačenja, pruža dublje razumijevanje strahota kroz koje je prošla Velika armija. Otkrivena su dva patogena koja ranije nisu bila dokumentovana u vezi s ovim događajem.
Pronađene su bakterije koje uzrokuju paratifus i povratnu groznicu koju prenose uši (LBRF), bakterijsku infekciju izazvanu vrstom Borrelia recurrentis, koja se prenosi s osobe na osobu putem tjelesnih ušiju i često je povezana s prenapučenim mjestima poput izbjegličkih kampova. Otkriće pokazuje da je među vojnicima, već oslabljenim hladnoćom, glađu i iscrpljenošću, kružilo više zaraznih bolesti.
Lokalitet u Vilniusu, otkriven 2001. godine, sadrži ostatke oko 2000 do 3000 Napoleonovih vojnika.
„Vilnius je bio ključna tačka na ruti povlačenja 1812. godine. Mnogi vojnici stigli su iscrpljeni, izgladnjeli i bolesni. Veliki broj ih je ubrzo umro i potom sahranjen u masovne grobnice“, rekao je molekularni biolog i genetičar Nicolás Rascovan, rukovodilac odjela za mikrobnu paleogenomiku na pariškom Institutu Pasteur i glavni autor studije objavljene u časopisu Current Biology.
„Iako su naučnici dugo smatrali da su hladnoća, glad i tifus glavni uzroci smrti, naši rezultati pokazuju da su i paratifus i povratna groznica koju prenose uši vjerovatno doprinijeli slabljenju i smrtnosti vojnika“, dodao je Rascovan.
Paratifus se obično prenosi hranom ili vodom, a izaziva simptome poput visoke temperature, glavobolje, bolova u stomaku, proljeva ili zatvora, slabosti i ponekad osipa. Povratna groznica uzrokuje epizode ponavljajuće temperature, jake glavobolje, bolove u mišićima i opštu iscrpljenost.
Studija je pokazala da su četiri od 13 vojnika bila pozitivna na bakteriju paratifusa, a dvojica na bakteriju povratne groznice. Simptomi obje bolesti podudaraju se s onima opisanima u istorijskim zapisima o povlačenju vojske.
Ranija studija iz 2006. godine, u kojoj je analiziran DNK još 35 vojnika iz iste grobnice, otkrila je prisustvo patogena koji uzrokuju tifus i rovovsku groznicu, bolesti sa sličnim simptomima, ali najnovije istraživanje nije pronašlo tragove tih patogena.
Napoleon je 1812. godine poveo Veliku armiju u invaziju na Rusiju i ušao u Moskvu, ali su mu planovi propali te je bio prisiljen na povlačenje zbog nestašice zaliha, ruskih kontraofanziva i početka izuzetno oštre zime.
Novi nalazi dodaju važan sloj priče o teškim uslovima s kojima su se suočavali francuski vojnici, ukazujući na visoku rasprostranjenost zaraznih bolesti među iscrpljenim trupama. Iako studija ne procjenjuje ukupan uticaj novootkrivenih patogena, ona pomaže da se bolje razumije složenost Napoleonovog povlačenja iz medicinske perspektive.
„DNK nam omogućava da identifikujemo infekcije koje nije moguće prepoznati samo po simptomima. Istovremeno prisustvo više patogena s različitim načinima prenošenja pokazuje koliko su sanitarni uslovi bili teški“, objasnio je Rascovan.
„Buduća istraživanja na više lokacija pomoći će nam da steknemo potpuniji uvid u bolesti koje su harale 1812. godine.“
Studija odlično pokazuje kako napredak u analizi drevne DNK može pružiti novi pogled na istorijske događaje.
„Drevna DNK omogućava nam da direktno testiramo istorijske hipoteze i doprinosimo novim dokazima koji mogu potvrditi ili zakomplikovati postojeće narative. Pažljivom genetskom analizom možemo otkriti koji su patogeni bili prisutni, kako su se razvijali i širili, pomažući istoričarima i naučnicima da preciznije rekonstruišu složene krize prošlosti“, zaključio je Rascovan.